🌹(1) રોઝેશિયા (Rosacea) — ચહેરા પર લાલાશ અને દાણા થવાની સમસ્યા
✅ રોઝેશિયા શું છે?
રોઝેશિયા એ ચહેરાના મધ્ય ભાગ (ગાલ, નાક, કપાળ, ચિન) પર થતી દીર્ઘકાળીન (લાંબા સમય ચાલતી) ત્વચાની સમસ્યા છે, જેમાં નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે:
🌡️ વારંવાર ચહેરો લાલ થઈ જવો (Flushing)
🔴 કાયમી/લાંબા સમયની લાલાશ
🕸️ સૂક્ષ્મ નસો દેખાવા (Telangiectasia)
🔸 દાણા / નાના ફુગ્ગા જેવા દાણા (Papules)
⚪ ક્યારેક નાનાં પુસવાળા દાણા (Pustules)
👁️ આંખમાં બળતરા/સુકાશ/લાલાશ (Ocular symptoms)
⚠️ મહત્વપૂર્ણ: રોઝેશિયામાં સામાન્ય રીતે બ્લેકહેડ-વ્હાઇટહેડ (comedones) નથી થતા. એટલે એ Acne જેવી નથી.
✅ રોઝેશિયા કેમ થાય છે? (Causes / કારણો)
રોઝેશિયાનું એક જ કારણ નથી. સામાન્ય રીતે ઘણા કારણો સાથે મળીને થાય છે:
🔥 1) ચહેરાની નસો વધારે “Reactive” થવી
ગરમી, તીખું, સ્ટ્રેસ વગેરે પર ચહેરો તરત લાલ થઈ જાય.
🛡️ 2) ત્વચાની રક્ષણાત્મક પરત (Skin barrier) નબળી થવી
સ્કિન sensitive બને → બળતરા, ચૂબન, સુકાશ વધે.
🦠 3) ત્વચા પર રહેનાર સૂક્ષ્મ જીવાણુઓમાં ફેરફાર
કેટલાકમાં Demodex નામનો માઇટ વધે → દાણા-પુસ વધે.
☀️ 4) ધુપ અને oxidative stress
લાંબા સમય સુધી ધુપ પડવાથી લાલાશ કાયમી થઈ શકે.
🧴 5) ચહેરા પર સ્ટેરોઇડ ક્રીમનો ખોટો ઉપયોગ
“ફેરનેસ/દાગની ક્રીમ”માં steroid હોય તો રોઝેશિયા વધારે બગડે.
✅ રોઝેશિયાના પ્રકાર (Clinical patterns) અને દરેકના લક્ષણો
① 🔴 લાલાશ–ફ્લશિંગ પ્રકાર (Erythema / Flushing type)
લક્ષણો:
ચહેરો વારંવાર લાલ થઈ જવો
ગાલ/નાક પર કાયમી લાલાશ
બળતરા, ચૂબન, ગરમ લાગવું
ક્યારેક નાની નસો દેખાવા
કોણમાં વધુ?
Sensitive skin વાળા, ગરમી/સ્ટ્રેસથી તરત લાલ થનારા.
② 🔸 દાણા–પુસ પ્રકાર (Papules–Pustules type)
લક્ષણો:
ગાલ/નાક/ચિન પર નાના લાલ દાણા
ક્યારેક પુસવાળા દાણા
સાથે પૃષ્ઠભૂમિમાં લાલાશ રહે
Acne જેવી લાગે, પણ બ્લેકહેડ–વ્હાઇટહેડ સામાન્ય રીતે નથી
③ 🕸️ નસો દેખાવાનો પ્રકાર (Telangiectasia type)
લક્ષણો:
ગાલ/નાક પર સૂક્ષ્મ લાલ નસો દેખાય
લાલાશ લાંબા સમય સુધી રહે
ધુપથી વધુ થાય
④ 👃 નાક/ત્વચા જાડા થવાનો પ્રકાર (Phymatous type)
લક્ષણો:
ખાસ કરીને નાકની ત્વચા જાડી થવી
છિદ્રો મોટા લાગવા, નાકનું આકાર બદલાવા
લાંબા સમયની untreated સમસ્યામાં જોવા મળે
⑤ 👁️ આંખ વાળો પ્રકાર (Ocular rosacea)
લક્ષણો:
આંખમાં બળતરા, લાલાશ, પાણી આવવું
આંખ સૂકી લાગે, “રેતી” જેવી લાગણી
વારંવાર સ્ટાઈ/ચેલેઝિયન થવું
🚨 જરૂરી ચેતવણી: આંખમાં દુખાવો, પ્રકાશ સહન ન થવો, ધૂંધળું દેખાવું — તરત ડોક્ટરને બતાવો.
✅ રોઝેશિયાને વધારતા ટ્રિગર (Triggers)
દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોઈ શકે, પણ સામાન્ય ટ્રિગર:
☀️ ધુપ / ગરમી / હોટ-સ્ટીમ
☕ બહુ ગરમ ચા–કોફી, ગરમ સૂપ
🌶️ તીખું ખોરાક, મસાલેદાર વસ્તુઓ
🍷 આલ્કોહોલ
😤 તણાવ / ગુસ્સો / ઈમોશનલ સ્ટ્રેસ
🏃 ભારે કસરત (ખાસ કરીને ગરમીમાં)
🧴 હાર્શ ફેસવોશ, સ્ક્રબ, પીલ
💄 હેવી મેકઅપ/ફ્રેગ્રન્સ
😷 માસ્કથી ઘર્ષણ/ઓક્લૂઝન (કેટલાકમાં)
⚠️ ચહેરા પર સ્ટેરોઇડ ક્રીમ
✅ ટિપ: તમને કયો ટ્રિગર અસર કરે છે તે ઓળખીને “Trigger Diary” રાખશો તો નિયંત્રણ બહુ સારું થાય.
✅ રોઝેશિયામાં ઘરેથી કાળજી (Care / Do’s & Don’ts)
✅ શું કરવું (Do’s)
🧼 1) નરમ ક્લેન્સર! /સાબુ
દિવસમાં 2 વાર, હળવા હાથથી, લૂકવૉર્મ પાણીથી
💧 2) મોઈશ્ચરાઈઝર નિયમિત
Sensitive skin માટે યોગ્ય, fragrance-free
🧴 3) સનસ્ક્રીન દરરોજ
SPF 30+
Sensitive skin માં mineral / tinted sunscreen વધુ સહન થાય
🌿 4) સ્કિનને શાંતિ આપો
ચૂબન થાય તો “less is more”
ઓછા પ્રોડક્ટ્સ, નિયમિત રૂટીન
🧊 5) ફ્લશિંગ સમયે
ઠંડુ પાણી/કૂલ કોમ્પ્રેસ
ગરમ જગ્યા/ધુપથી દૂર રહો
❌ શું ટાળવું (Don’ts)
❌ સ્ક્રબ, હાર્શ ફેસવોશ, પીલ/બ્લીચ વારંવાર
❌ અચાનક અનેક “એક્ટિવ” સીરમ (AHA/BHA, strong retinoid) એકસાથે
❌ હોટ સ્ટીમ/ગરમ પાણીથી ચહેરો ધોવો
❌ ધુપમાં લાંબા સમય સુધી રહેવું
❌ સ્ટેરોઇડ ક્રીમ(જરૂર પડે તો ડોક્ટર ની સલાહ થી જ)
💡 યાદ રાખશો
🌹 રોઝેશિયા કંટ્રોલ થઈ શકે છે, પણ માટે:
👉ટ્રિગર ઓળખવું
👉સનસ્ક્રીન + gentle skincare
👉સમયસર યોગ્ય સારવાર
✅આ ત્રણ બાબતો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
🌹(1) रोझेशिया (Rosacea) — चेहरे की लालिमा और दाने होने की समस्या
✅ रोझेशिया क्या है?
रोसेशिया चेहरे के बीच वाले हिस्से (गाल, नाक, माथा, ठोड़ी) में होने वाली लंबे समय तक चलने वाली (chronic) त्वचा की समस्या है, जिसमें ये लक्षण हो सकते हैं:
🌡️ बार-बार चेहरा लाल हो जाना (Flushing)
🔴 लगातार/काफी समय तक रहने वाली लालिमा
🕸️ बारीक नसें दिखाई देना (Telangiectasia)
🔸 छोटे लाल दाने (Papules)
⚪ कभी-कभी पीप वाले दाने (Pustules)
👁️ आँखों में जलन/सूखापन/लालिमा (Ocular symptoms)
⚠️ महत्वपूर्ण: रोसेशिया में आमतौर पर ब्लैकहेड-व्हाइटहेड (comedones) नहीं होते। इसलिए यह Acne जैसी बीमारी नहीं है।
✅ रोसेशिया क्यों होता है? (Causes / कारण)
रोसेशिया का एक ही कारण नहीं होता। आमतौर पर कई कारण मिलकर भूमिका निभाते हैं:
🔥 1) चेहरे की नसें बहुत “Reactive” हो जाना
गर्मी, तीखा खाना, स्ट्रेस आदि से चेहरा जल्दी लाल हो जाता है।
🛡️ 2) त्वचा की सुरक्षा परत (Skin barrier) कमजोर होना
स्किन sensitive हो जाती है → जलन, चुभन, रूखापन बढ़ता है।
🦠 3) त्वचा के माइक्रोबायोम में बदलाव
कुछ लोगों में Demodex नाम का माइट बढ़ जाता है → दाने/पीप बढ़ सकती है।
☀️ 4) धूप और oxidative stress
लंबे समय तक धूप में रहने से लालिमा स्थायी हो सकती है।
🧴 5) चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम का गलत उपयोग
फेयरनेस/दाग-धब्बों की कुछ क्रीम में स्टेरॉइड होता है, जिससे रोसेशिया बढ़ सकता है।
✅ रोसेशिया के प्रकार (Clinical patterns) और हर प्रकार की विशेषताएँ
① 🔴 लालिमा-फ्लशिंग प्रकार (Erythema / Flushing type)
लक्षण:
बार-बार चेहरा लाल हो जाना
गाल/नाक पर लगातार लालिमा
जलन, चुभन, गरमाहट महसूस होना
कभी-कभी बारीक नसें दिखना
② 🔸 दाने-पीप वाला प्रकार (Papules–Pustules type)
लक्षण:
गाल/नाक/ठोड़ी पर छोटे लाल दाने
कभी-कभी पीप वाले दाने
साथ में चेहरे पर लालिमा बनी रहती है
Acne जैसा दिख सकता है, पर ब्लैकहेड-व्हाइटहेड आमतौर पर नहीं होते
③ 🕸️ बारीक नसें दिखने वाला प्रकार (Telangiectasia type)
लक्षण:
गाल/नाक पर पतली लाल नसें दिखना
लालिमा लंबे समय तक रहना
धूप से बढ़ना
④ 👃 नाक/त्वचा मोटी होने वाला प्रकार (Phymatous type)
लक्षण:
खासकर नाक की त्वचा मोटी होना
पोर्स बड़े लगना, नाक का आकार बदलना
लंबे समय तक untreated रहने पर अधिक दिखता है
⑤ 👁️ आँखों वाला रोसेशिया (Ocular rosacea)
लक्षण:
आँखों में जलन, लालिमा, पानी आना
आँखें सूखी लगना, “रेत” जैसी फीलिंग
बार-बार स्टाई/चलेज़ियन होना
🚨 सावधानी: अगर आँख में दर्द, रोशनी सहन न होना, धुंधला दिखना हो — तुरंत डॉक्टर दिखाएँ।
✅ रोसेशिया को बढ़ाने वाले ट्रिगर्स (Triggers)
हर व्यक्ति में अलग हो सकते हैं, लेकिन सामान्य ट्रिगर्स:
☀️ धूप / गर्मी / स्टीम-हॉट शावर
☕ बहुत गरम चाय-कॉफी, गरम सूप
🌶️ तीखा-मसालेदार भोजन
🍷 शराब
😤 तनाव / गुस्सा / भावनात्मक स्ट्रेस
🏃 भारी एक्सरसाइज़ (खासकर गर्मी में)
🧴 हार्श फेसवॉश, स्क्रब, पील
💄 हेवी मेकअप/फ्रेगरेंस
😷 मास्क से रगड़/ऑक्लूज़न (कुछ लोगों में)
⚠️ चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम
✅ टिप: अपने ट्रिगर्स पहचानने के लिए “Trigger diary” रखना बहुत मददगार रहता है।
✅ रोसेशिया में घर पर देखभाल (Care / Do’s & Don’ts)
✅ क्या करें (Do’s)
🧼 1) जेंटल क्लेंज़र
दिन में 2 बार, हल्के हाथ से, गुनगुने पानी से
💧 2) मॉइस्चराइज़र नियमित
Sensitive skin के लिए suitable, fragrance-free
🧴 3) रोज़ सनस्क्रीन
SPF 30+
Sensitive skin में mineral / tinted sunscreen ज्यादा सहन होता है
🌿 4) स्किन को शांत रखें
“Less is more” — कम प्रोडक्ट, नियमित रूटीन
ओवर-एक्सफोलिएशन से बचें
🧊 5) फ्लशिंग के समय
ठंडी पट्टी (cool compress)
गर्म जगह/धूप से बचें
❌ क्या न करें (Don’ts)
❌ स्क्रब, हार्श फेसवॉश, बार-बार पील/ब्लीच
❌ एक साथ कई strong “actives” (AHA/BHA, strong retinoid) लगाना
❌ बहुत गरम पानी/स्टीम से चेहरा धोना
❌ लंबे समय तक धूप में रहना
❌ स्टेरॉइड क्रीम बिना डॉक्टर सलाह
💡 याद रखें
🌹 रोसेशिया कंट्रोल हो सकता है, लेकिन इसके लिए:
👉ट्रिगर्स पहचानना
👉सनस्क्रीन + जेंटल स्किनकेयर
👉समय पर सही उपचार
👉ये तीन बातें सबसे जरूरी हैं।
🍄(2) પિટીરૉસ્પોરમ ફોલિક્યુલાઇટિસ (Pityrosporum / Malassezia Folliculitis)
✅ આ શું છે?
પિટીરૉસ્પોરમ ફોલિક્યુલાઇટિસ (Malassezia folliculitis) એ ત્વચા પર સામાન્ય રીતે રહેનારા Malassezia નામના ફંગસ/ઈસ્ટના વધારા કારણે થાય છે. આ ફંગસ વાળના રંધ્ર (Hair follicle) માં વધારે વધી જાય ત્યારે ત્યાં નાના ખંજવાળવાળા દાણા થાય છે.
🔍 સરળ ભાષામાં: “પરસેવો + તેલિયું સ્કિન + ઓક્લૂઝન” → ફંગસ વધે → ફોલિકલમાં દાણા
✅ કોને વધારે થાય?
💧 ઘણો પરસેવો આવતો હોય (ગરમીમાં / જિમ / કામ દરમિયાન)
🌦️ ભેજવાળા વાતાવરણમાં (Humidity)
🧴 તેલિયાં ક્રીમ/હેવી મોઈશ્ચરાઈઝર અથવા હેર ઓઈલ ચહેરા પર લાગતું હોય
😷 માસ્ક/હેલ્મેટ/ઘર્ષણથી ઓક્લૂઝન
💊 લાંબા સમય એન્ટિબાયોટિક્સ લીધા પછી (કેટલાકમાં)
🧠 સ્ટ્રેસ/હોર્મોનલ ફેરફાર દરમિયાન
🩺 કમી ઇમ્યુનિટી (ક્યારેક)
✅ ક્યાં થાય? (Common sites)
😣 કપાળ (ખાસ કરીને હેરલાઇન પાસે)
🙂 ગાલ / ચિન (કેટલાકમાં)
🫁 છાતી અને પીઠ ઉપર (ખૂબ સામાન્ય)
🦴 ખભા/ગળા પાસે
✅ લક્ષણો (Symptoms)
પિટીરૉસ્પોરમ ફોલિક્યુલાઇટિસની ખાસ ઓળખ:
🔸 એકસરખા (monomorphic) નાના દાણા — બધાં લગભગ સમાન size ના
🤏 ખંજવાળ વધારે (Acne કરતા વધુ)
⚪ ક્યારેક નાના પુસવાળા દાણા
🌡️ ગરમી/પરસેવાથી વધે
💊 Acneની સામાન્ય દવા/એન્ટિબાયોટિકથી ઘણી વાર સુધારો ન થાય
⚠️ Acne જેવી લાગે, પણ અહીં સામાન્ય રીતે બ્લેકહેડ/વ્હાઇટહેડ ઓછા હોય છે.
✅ Acne અને Malassezia folliculitisમાં ફરક કેવી રીતે પડે
🟢ખંજવાળ વધારે + બધા દાણા એકસરખા → Malassezia folliculitis શક્ય
🟢બ્લેકહેડ/વ્હાઇટહેડ + અલગ અલગ પ્રકારના દાણા → Acne વધુ શક્ય
✅ કેમ થાય છે? (Causes / triggers)
💦 પરસેવો + ભેજ
🧴 તેલિયું/હેવી સ્કિનકેર, ઓઈલ્સ
😷 ઓક્લૂઝન (mask/helmet)
👕 ટાઈટ કપડા / સતત ઘર્ષણ
💊 લાંબા સમય એન્ટિબાયોટિક્સ
🧼 ત્વચા પર યોગ્ય સફાઈ ન રહેવી (ખાસ કરીને sweating પછી)
✅ સારવાર (Treatment) — દર્દી માટે સમજણ
🧑⚕️ સારવાર ડોક્ટરની સલાહ મુજબ જ કરવી.
✅ કાળજી (care) — બહુ જ જરૂરી
✅ શું કરવું
🚿 પરસેવો આવ્યા પછી સ્નાન/કપડા બદલવા
👕 ઢીલા, સુતરાઉ કપડા
🧴 oil-free / non-comedogenic મોઈશ્ચરાઈઝર
🧼 gentle cleanser
🧖♂️ હોટ-સ્ટીમ/હેવી ઓક્લૂઝન ટાળો
🛏️ પિલો કવર/ટૉવેલ નિયમિત બદલવા
❌ શું ન કરવું
❌ હેર ઓઈલ/હેવી ક્રીમ ચહેરા પર ફેલાવું
❌ સતત સ્ક્રબ/હાર્શ ફેસવોશ (ઈરિટેશન વધે)
❌ પોતે જ એન્ટિબાયોટિક ચાલુ રાખવું (ક્યારેક સ્થિતિ બગડે)
🌟 મહત્વપૂર્ણ વાત
🍄 પિટીરૉસ્પોરમ ફોલિક્યુલાઇટિસ સારવારથી સારી રીતે કંટ્રોલ થાય છે, પરંતુ:
પરસેવો + તેલિયાં પ્રોડક્ટ્સ + ઓક્લૂઝન
આ ત્રણ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી છે.
🍄(2) पिटिरोस्पोरम फॉलिक्युलाइटिस (Pityrosporum / Malassezia Folliculitis)
✅ यह क्या है।
पिटिरोस्पोरम फॉलिक्युलाइटिस (Malassezia folliculitis) त्वचा पर सामान्य रूप से मौजूद Malassezia नाम के फंगस/यीस्ट के बढ़ जाने से होता है। जब यह फंगस बालों के रोमछिद्र (Hair follicle) में ज्यादा बढ़ता है तो वहाँ छोटे-छोटे खुजली वाले दाने बन जाते हैं।
🔍 आसान भाषा में: “पसीना + ऑयली स्किन + ढकाव/घर्षण (occlusion)” → फंगस बढ़ता है → फॉलिकल में दाने
✅ किसे ज्यादा होता है?
💧 जिनको बहुत पसीना आता है (गर्मी/जिम/काम के दौरान)
🌦️ नमी वाले मौसम में (Humidity)
🧴 हेवी/तेल वाले मॉइश्चराइज़र, ऑयल-बेस्ड क्रीम या हेयर ऑयल जो चेहरे पर लग जाता हो
😷 मास्क/हेलमेट की वजह से घर्षण व ढकाव (occlusion)
💊 लंबे समय तक एंटीबायोटिक लेने के बाद (कुछ लोगों में)
🧠 स्ट्रेस/हॉर्मोनल बदलाव
🩺 कमजोर इम्युनिटी (कभी-कभी)
✅ कहाँ होता है? (Common sites)
😣 माथा (खासकर हेयरलाइन के पास)
🙂 गाल/ठोड़ी (कुछ लोगों में)
🫁 छाती और ऊपरी पीठ (बहुत सामान्य)
🦴 कंधे/गर्दन के आसपास
✅ लक्षण (Symptoms)
इसकी खास पहचान:
🔸 एक जैसे (monomorphic) छोटे दाने — लगभग सबका आकार एक जैसा
🤏 खुजली ज्यादा (Acne के मुकाबले अधिक)
⚪ कभी-कभी छोटे पीप वाले दाने
🌡️ गर्मी/पसीने से बढ़ जाते हैं
💊 Acne की सामान्य दवाओं/एंटीबायोटिक से अक्सर फायदा कम होता है
⚠️ Acne जैसा दिख सकता है, लेकिन इसमें आमतौर पर ब्लैकहेड/व्हाइटहेड बहुत कम या नहीं होते।
✅ Acne और Malassezia folliculitis में फर्क कैसे करे(बहुत आसान)
🟢खुजली ज्यादा + सारे दाने एक जैसे → Malassezia folliculitis की संभावना
🟢ब्लैकहेड/व्हाइटहेड + दानों के कई प्रकार → Acne की संभावना
✅ यह क्यों होता है? (Causes / triggers)
💦 पसीना + नमी
🧴 ऑयली/हेवी स्किनकेयर, तेल
😷 मास्क/हेलमेट से ढकाव (occlusion)
👕 टाइट कपड़े, लगातार घर्षण
💊 लंबे समय तक एंटीबायोटिक
🧼 पसीने के बाद त्वचा साफ न रहना
✅ इलाज (Treatment)
🧑⚕️ इलाज डॉक्टर की सलाह से ही करें।
✅ देखभाल ( care) — बहुत जरूरी
✅ क्या करें
🚿 पसीना आने के बाद नहाएँ/कपड़े बदलें
👕 ढीले, कॉटन कपड़े पहनें
🧴 oil-free / non-comedogenic मॉइश्चराइज़र चुनें
🧼 जेंटल क्लेंज़र का उपयोग करें
🧖♂️ बहुत ज्यादा हॉट-स्ट्रीम/भारी occlusion से बचें
🛏️ तौलिया, पिलो कवर नियमित बदलें
❌ क्या न करें
❌ हेयर ऑयल/तेल वाली क्रीम चेहरे पर फैलाना
❌ बार-बार स्क्रब/हार्श फेसवॉश (इरिटेशन बढ़ेगा)
❌ खुद से एंटीबायोटिक जारी रखना (कभी-कभी स्थिति बिगड़ती है)
🌟 याद रखें
🍄 पिटिरोस्पोरम फॉलिक्युलाइटिस ठीक तरह के इलाज से बहुत अच्छी तरह कंट्रोल हो जाता है, लेकिन:
पसीना + तेल वाले प्रोडक्ट + ढकाव/घर्षण
इन तीन चीज़ों का ध्यान रखना सबसे जरूरी है।
🌸 (3)પેરીઓરલ ડર્મેટાઇટિસ (Perioral Dermatitis)
પેરીઓરલ ડર્મેટાઇટિસ એ ચહેરા પર ખાસ કરીને મોંની આસપાસ (ક્યારેક નાકની બાજુ અને આંખોની આસપાસ પણ) થતી સામાન્ય ત્વચાની સમસ્યા છે, જેમાં નાના લાલ/ગુલાબી દાણા, હળવી લાલાશ અને ક્યારેક સૂક્ષ્મ પડ (dryness/scale) જોવા મળે છે.
🔍 ખાસ ઓળખ: ઘણી વાર હોઠની લાલ ધાર (vermillion border) બચે છે — એટલે દાણા “હોઠને લગતા નહીં” પણ આસપાસ રહે.
✅ કોને વધારે થાય?
👩 સ્ત્રીઓમાં વધારે (ખાસ કરીને 15–45 વર્ષ)
😷 માસ્કનો લાંબો ઉપયોગ કરનારા
🧴 બહુ પ્રોડક્ટ્સ/હેવી મોઈશ્ચરાઈઝર/મેકઅપ વાપરનારા
⚠️ ચહેરા પર સ્ટેરોઈડ ક્રીમ વાપરનારા (સૌથી સામાન્ય કારણ)
✅ કેમ થાય છે? (Causes / મુખ્ય કારણો)
⚠️ 1) ચહેરા પર સ્ટેરોઈડ ક્રીમ
“દાગ-ધબ્બા/ચાંદા/ખંજવાળ/ફેરનેસ ક્રીમ” તરીકે ચહેરા પર steroid લાગવાથી➡️ શરૂઆતમાં થોડું સારું લાગે, પણ પછી વધારે દાણા + લાલાશ થાય અને બંધ કરતાં રીબાઉન્ડ થાય.
🧴 2) હેવી મોઈશ્ચરાઈઝર / ઓઈલી ક્રીમ / કોસ્મેટિક ઓવરયૂઝ
ઘણા પ્રોડક્ટ્સ, layering, thick creams → skin barrier disturb થાય.
🪥 3) ટૂથપેસ્ટ/માઉથવોશ
કેટલાકમાં fluoridated toothpaste, strong flavoring, mouthwash irritant બને છે.
😷 4) માસ્ક/ઘર્ષણ/ઓક્લૂઝન
maskથી ભેજ + ઘર્ષણ → દાણા વધે.
🌡️ 5) ગરમી/પરસેવો/સ્ટ્રેસ થી flare up વધે
✅ લક્ષણો (Symptoms)
🔸 મોંની આસપાસ નાના લાલ દાણા (papules)
🔴 હળવી લાલાશ, ક્યારેક બળતરા/ચૂબન
🌾 સૂક્ષ્મ સૂકાપણું/પડ (fine scaling)
😣 ક્યારેક ખંજવાળ
⚪ ક્યારેક નાના પુસવાળા દાણા
👃 નાકની બાજુ અને 👁️ આંખની આસપાસ પણ થઈ શકે
⚠️ Acneથી ફરક: સામાન્ય રીતે બ્લેકહેડ–વ્હાઇટહેડ નથી અને દાણા “એકસરખા નાના” હોય છે.
✅ કઈ જગ્યાએ થાય? (Distribution)
😊 મોંની આસપાસ (perioral)
👃 નાકની બાજુ (perinasal)
👁️ આંખોની આસપાસ (periocular)
✅ કાળજી (Care) — સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ
ડૉક્ટર સાહેબ ના માર્ગદર્શન માં સારવાર ની સાથે
✅ શું કરવું (Do’s)
🧼 1) Simple “gentle” routine રાખો
mild cleanser
fragrance-free light moisturizer (જરૂર હોય તો)
🛡️ 2) Skin barrier બચાવો
સ્કિનને “શાંત” રાખો
ઓછા પ્રોડક્ટ્સ → વધુ લાભ
🧴 3) Sunscreen
જો stinging થાય તો mineral sunscreen (zinc/titanium) પસંદ કરો.
🪥 4) Toothpaste બદલવું (જરૂર પડે તો)
“mild / non-irritant” toothpaste અજમાવો
fluoride વિશે નિર્ણય ડોક્ટરની સલાહ મુજબ.
❌ શું ન કરવું (Don’ts)
❌ ચહેરા પર સ્ટેરોઈડ ક્રીમ (ડોક્ટરની સલાહ વગર)
❌ સ્ક્રબ/હાર્શ ફેસવોશ/હોટ સ્ટીમ
❌ બહુ પ્રોડક્ટ્સ એકસાથે (AHA-BHA, strong retinoids, fairness mixes)
❌ heavy occlusive creams/oils “problem area” પર
🌸(3) पेरिओरल डर्मेटाइटिस (Perioral Dermatitis)
पेरिओरल डर्मेटाइटिस चेहरे की एक सामान्य समस्या है, जिसमें खासकर मुंह के आसपास (कभी-कभी नाक के किनारे और आंखों के आसपास भी) छोटे-छोटे लाल/गुलाबी दाने, हल्की लालिमा और कभी-कभी हल्की सूखी परत (dryness/scale) दिखाई देती है।
🔍 खास पहचान: अक्सर होंठ की लाल किनारी (vermillion border) बची रहती है — यानी दाने होंठ पर नहीं, उसके आसपास होते हैं।
✅ किसे ज्यादा होता है?
👩 महिलाओं में ज्यादा (खासकर 15–45 वर्ष)
😷 लंबे समय तक मास्क पहनने वालों में
🧴 बहुत ज्यादा क्रीम/मॉइश्चराइज़र/मेकअप इस्तेमाल करने वालों में
⚠️ चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम लगाने वालों में (सबसे आम कारण)
✅ यह क्यों होता है? (Causes / मुख्य कारण)
⚠️ 1) चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम
दाग-धब्बे/खुजली/फेयरनेस के लिए स्टेरॉइड क्रीम लगाने से
➡️ शुरू में थोड़ा आराम लगता है, लेकिन बाद में दाने + लालिमा बढ़ जाती है, और बंद करने पर रीबाउंड (फिर से ज्यादा) हो सकता है।
🧴 2) हेवी मॉइश्चराइज़र / ऑयली क्रीम / कॉस्मेटिक ओवरयूज़
बहुत ज्यादा प्रोडक्ट्स, लेयरिंग, थिक क्रीम → skin barrier disturb होता है।
🪥 3) टूथपेस्ट/माउथवॉश
कुछ लोगों में फ्लोराइड वाला टूथपेस्ट, तेज़ फ्लेवरिंग या माउथवॉश irritation कर सकता है।
😷 4) मास्क से घर्षण/ढकाव (occlusion)
मास्क की वजह से नमी + रगड़ → दाने बढ़ सकते हैं।
🌡️ 5) गर्मी/पसीना/स्ट्रेस
फ्लेयर-अप बढ़ सकते हैं।
✅ लक्षण (Symptoms)
🔸 मुंह के आसपास छोटे लाल दाने (papules)
🔴 हल्की लालिमा, कभी-कभी जलन/चुभन
🌾 हल्की सूखी परत / पपड़ी (fine scaling)
😣 कभी-कभी खुजली
⚪ कभी-कभी छोटे पीप वाले दाने
👃 नाक के किनारे और 👁️ आंखों के आसपास भी हो सकता है
⚠️ Acne से फर्क: इसमें आमतौर पर ब्लैकहेड–व्हाइटहेड नहीं होते और दाने अक्सर “एक जैसे छोटे” होते हैं।
✅ कहाँ होता है? (Distribution)
😊 मुंह के आसपास (perioral)
👃 नाक के किनारे (perinasal)
👁️ आंखों के आसपास (periocular)
✅ घर पर देखभाल (Care) — सबसे जरूरी
डॉक्टर साहब के मार्गदर्शन में सारवार के साथ
✅ क्या करें (Do’s)
🧼 1) जेंटल और सिंपल रूटीन रखें
mild cleanser
जरूरत हो तो हल्का, fragrance-free मॉइश्चराइज़र
🛡️ 2) Skin barrier बचाएं
त्वचा को “शांत” रखें
कम प्रोडक्ट्स = ज्यादा फायदा
🧴 3) सनस्क्रीन
अगर जलन हो तो mineral sunscreen (zinc/titanium) चुनें।
🪥 4) टूथपेस्ट बदलना (जरूरत पड़े तो)
mild / non-irritant टूथपेस्ट ट्राय करें
fluoride के बारे में निर्णय डॉक्टर की सलाह से करें।
❌ क्या न करें (Don’ts)
❌ चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम बिना डॉक्टर सलाह
❌ स्क्रब/हार्श फेसवॉश/हॉट स्टीम
❌ बहुत सारे strong “actives” एक साथ (AHA/BHA, strong retinoids, fairness mixes)
❌ heavy oil/थिक क्रीम “problem area” पर
🌿(4) લુપસ મીલીઆરીસ ડીસેમીનેટસ ફેસીઆઈLMDF (Lupus Miliaris Disseminatus Faciei)
LMDF એટલે Lupus miliaris disseminatus faciei — ચહેરા પર (ખાસ કરીને આંખોની આસપાસ/ગાલ પર) થતી એવી સ્થિતિ જેમાં નાના-નાના, એકસરખા, કઠણ (firm) દાણા થાય છે.આ દાણા ક્યારેક સમય જતાં નાના ખાડા (pitted scars) જેવી દાગડી નિશાની છોડી શકે છે.
⚠️ નામમાં “Lupus” શબ્દ આવે છે, પણ આ સામાન્ય રીતે લોહીનો Lupus (SLE) નથી.❌ ચેપી નથી.
✅ કોને વધારે થાય?
👉સામાન્ય રીતે કિશોર–યુવાન વય (Teenage થી 30–40 વર્ષ) માં
👉સ્ત્રી/પુરુષ બંનેમાં થઈ શકે
✅ કેમ થાય છે? (કારણ)
LMDFનું ચોક્કસ કારણ સંપૂર્ણ રીતે જાણીતા નથી.ડોક્ટરો માને છે કે તે ત્વચાના રોગપ્રતિકારક (immune) પ્રકારના ઇન્ફ્લેમેશન અને ફોલિકલ (રંધ્ર) આસપાસના ગ્રેન્યુલોમા જેવી પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત હોઈ શકે.કેટલાક કેસમાં તે Rosacea જેવી સ્થિતિ સાથે overlap કરી શકે છે.
✅ લક્ષણો (Clinical features)
① દાણા કેવા હોય?
🔸 નાના, એકસરખા, કઠણ દાણા (papules)
🎨 રંગ: લાલ, લાલ-ભૂરો, ક્યારેક પીળાશ-ભૂરો
😐 ઘણી વાર ખંજવાળ/દુખાવો ઓછો હોય (કેટલાકમાં હળવી બળતરા)
② ક્યાં થાય?
👁️ આંખની પાંપણ આસપાસ (periocular) — LMDFનું ક્લાસિક સ્થાન
🙂 ગાલ, નાક, ચિન, કપાળ
ક્યારેક કાનની આજુબાજુ/ઉપરના ગળા ભાગે
③ સમય જતાં શું થાય?
કેટલાક દાણા ધીમે ધીમે ઉતરી જાય, પણ
⚠️ નાના ખાડા જેવા scar રહી શકે છે (આ LMDFમાં મહત્વપૂર્ણ છે)
✅ LMDF અને સામાન્ય દાણા/એકનેમાં ફરક
🟢Acneમાં ઘણીવાર બ્લેકહેડ/વ્હાઇટહેડ હોય છે
🟢LMDFમાં દાણા એકસરખા, કઠણ, અને ખાસ કરીને આંખ આસપાસ વધારે જોવા મળે
🟢LMDFમાં scar થવાની શક્યતા વધુ હોય છે જો વહેલી સારવાર ન થાય
✅ઘરેથી કાળજી (Home care)
✅ શું કરવું
🧼 Gentle face wash – હળવે હાથથી
🧴 Light moisturizer (oil-free / non-irritant)
🧴 Sunscreen – રોજ (sensitive skin માટે યોગ્ય)
🚫 સ્ક્રબ/પિલ/હાર્શ એક્ટિવ્સ ઓછા રાખવા
🧊 બળતરા હોય તો cool compress મદદરૂપ
❌ શું ટાળવું
❌ ચહેરા પર સ્ટેરોઇડ ક્રીમ (ડોક્ટર વગર)
❌ ભારે તેલિયાં ક્રીમ/ઓઈલ, હાર્શ સ્ક્રબ
❌ ધુપમાં લાંબા સમય રહેવું (અને sunscreen વગર)
🌿(4) LMDF (Lupus Miliaris Disseminatus Faciei)
✅ LMDF क्या है?
LMDF यानी Lupus miliaris disseminatus faciei — चेहरे पर (खासकर आँखों के आसपास/गालों पर) होने वाली ऐसी स्थिति जिसमें छोटे-छोटे, एक जैसे, सख्त (firm) दाने निकल आते हैं।
ये दाने कभी-कभी ठीक होने के बाद छोटे गड्ढे जैसे निशान (pitted scars) छोड़ सकते हैं।
⚠️ नाम में “Lupus” शब्द आता है, लेकिन यह आमतौर पर खून वाला Lupus (SLE) नहीं होता।
❌ यह छूत का रोग नहीं है।
✅ किसे ज्यादा होता है?
आमतौर पर किशोर–युवा उम्र (Teenage से 30–40 वर्ष) मेंपुरुष/महिला दोनों में हो सकता है
✅ यह क्यों होता है? (कारण)
LMDF का एक निश्चित कारण पूरी तरह पता नहीं है।डॉक्टर मानते हैं कि इसमें त्वचा में इम्यून (immune) प्रकार की सूजन और रोमछिद्र (follicle) के आसपास “ग्रैन्युलोमा” जैसी प्रक्रिया की भूमिका हो सकती है।कुछ मामलों में यह Rosacea जैसी समस्या से overlap भी कर सकता है।
✅ लक्षण (Clinical features)
① दाने कैसे होते हैं?
🔸 छोटे, एक जैसे, सख्त दाने (papules)
🎨 रंग: लाल, लाल-भूरा, कभी-कभी पीला-भूरा
😐 अक्सर खुजली/दर्द कम होता है (कुछ लोगों में हल्की जलन)
② कहाँ होते हैं?
👁️ आँखों की पलकों के आसपास (periocular) — LMDF की खास जगह
🙂 गाल, नाक, ठोड़ी, माथा
कभी-कभी कान के आसपास/ऊपरी गर्दन तक
③ समय के साथ क्या होता है?
कुछ दाने धीरे-धीरे ठीक हो जाते हैं, लेकिन
⚠️ कई बार छोटे गड्ढे जैसे scar रह सकते हैं (LMDF में यह महत्वपूर्ण है)
✅ LMDF और Acne/सामान्य दानों में फर्क
Acne में अक्सर ब्लैकहेड/व्हाइटहेड होते हैं
LMDF में दाने एक जैसे, सख्त, और खासकर आँखों के आसपास ज्यादा दिखते हैं
LMDF में scar होने की संभावना अधिक हो सकती है अगर समय पर इलाज न हो
✅ इलाज (Treatment)
🧑⚕️ इलाज व्यक्ति के अनुसार बदलता है। LMDF में समय पर इलाज शुरू करने से scar होने की संभावना कम हो सकती है।
डॉक्टर स्थिति के अनुसार इनमें से उपचार चुन सकते हैं:
① क्रीम/जेल
सूजन कम करने के लिए विशेष दवाएँ
② जरूरत पड़ने पर मुँह से दवाएँ
कुछ मामलों में anti-inflammatory / antibiotic प्रकार की दवा
चुनिंदा मामलों में विशेष दवाएँ (डॉक्टर की निगरानी में)
③ ध्यान देने वाली बात
चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम अपने-आप लगाने से समस्या बढ़ सकती है।
“फेयरनेस/दाग की मिक्स क्रीम” से बचें।
✅ घर पर देखभाल (Home care)
✅ क्या करें
🧼 Gentle face wash – हल्के हाथ से
🧴 हल्का moisturizer (oil-free / non-irritant)
🧴 सनस्क्रीन रोज़ (sensitive skin के लिए suitable)
🚫 स्क्रब/पील/हार्श एक्टिव्स कम करें
🧊 जलन हो तो cool compress मददगार
❌ क्या न करें
❌ डॉक्टर सलाह बिना चेहरे पर स्टेरॉइड क्रीम
❌ बहुत तेल वाली क्रीम/ऑयल, हार्श स्क्रब
❌ बिना सनस्क्रीन के धूप में लंबे समय तक रहना
🌸(5) ગ્રેન્યુલોસિસ રૂબ્રા નાસી (Granulosis Rubra Nasi)
ગ્રેન્યુલોસિસ રૂબ્રા નાસી એક દુર્લભ (rare) પરંતુ નિર્દોષ (benign) ત્વચાની સમસ્યા છે, જેમાં ખાસ કરીને નાકના ટિપ/નાકના મધ્ય ભાગ પર
💧 અતિશય પરસેવો, 🔴 લાલાશ, અને 🔸 નાના-નાના દાણા દેખાય છે.
📌 આ સમસ્યા મુખ્યત્વે પરસેવો બનાવતી ગ્રંથિ (Sweat glands) સાથે સંબંધિત છે.
✅ ઘણી વાર પુબરટી (કિશોરાવસ્થા) સુધીમાં ધીમે ધીમે ઘટી પણ શકે છે.
✅ કોને વધુ થાય?
👦👧 સામાન્ય રીતે બાળકોમાં (સ્કૂલ ઉંમર)
👨👩👧👦 કેટલાકમાં ઘરમાં વારસાગત (family history) પણ હોઈ શકે
🌦️ ગરમી/ભેજમાં રહેનારા બાળકોમાં વધુ દેખાય
✅ કેમ થાય છે? (કારણ / Possible reason)
આ સ્થિતિમાં નાકની આસપાસ પરસેવો સામાન્ય કરતાં વધારે થાય છે.
પરસેવાથી ત્વચા પર:
🔴 લાલાશ વધે
🔸 ક્યારેક રંધ્રની આજુબાજુ નાના દાણા/નાની ફુગ્ગી જેવી ગાંઠો થાય
🕸️ સમય જતાં નાની-નાની નસો દેખાઈ શકે
સરળ શબ્દોમાં: “નાક પર વધારે પરસેવો” → “ચામડી ચીડાય” → “લાલાશ + દાણા”
✅ લક્ષણો (Symptoms / Signs)
① 💧 નાક પર વધારે પરસેવો (મુખ્ય લક્ષણ)
નાક પર પરસેવાની બૂંદો દેખાય
ચામડી “ચમકતી” લાગે
② 🔴 નાક પર લાલાશ
નાકનું ટિપ અને મધ્ય ભાગ વધુ લાલ લાગે
ગરમી/દોડધામ/સ્ટ્રેસમાં વધે
③ 🔸 નાના દાણા
નાક પર અથવા આસપાસ નાના લાલ દાણા
ક્યારેક ખૂબ નાનાં પાણી ભરેલા ફુગ્ગા જેવા પણ થઈ શકે
④ 🕸️ નાની નસો દેખાવા (કેટલાકમાં)
લાંબા સમય સુધી રહે તો telangiectasia જેવી નસો દેખાય
✅ કાળજી ( Care)
✅ શું કરવું
🌬️ શક્ય હોય તો ગરમી/ભેજથી બચવું, ઠંડા વાતાવરણમાં રહેવું
🧼 નાક પર હળવો face wash (હાર્શ નહીં)
🧻 પરસેવો થાય ત્યારે soft tissueથી હળવે પોચવું
🧴 સ્કિન ખૂબ સૂકી લાગે તો લાઇટ moisturizer (non-sticky)
🧴 બહાર જતા સનસ્ક્રીન (જો ચીડ ન કરે તો)
❌ શું ટાળવું
❌ હાર્શ સ્ક્રબ/હાર્ડ ક્લેન્સર
❌ તેલિયાં/સ્ટિકી ક્રીમો (પરસેવો વધે/રંધ્ર બંધ થાય)
❌ પોતે જ “સ્ટેરોઇડ ક્રીમ” લગાવવી
✅ તબીબી સારવાર
👨⚕️ સારવાર લક્ષણો મુજબ થાય છે. મુખ્ય હેતુ: પરસેવો ઓછો કરવો + લાલાશ/દાણા ઘટાડવા
🌸 (5)ग्रैन्युलोसिस रूब्रा नासी (Granulosis Rubra Nasi)
ग्रैन्युलोसिस रूब्रा नासी एक दुर्लभ (rare) लेकिन हानिरहित (benign) त्वचा समस्या है, जिसमें खासकर नाक की नोक/नाक के बीच वाले हिस्से पर
💧 बहुत ज्यादा पसीना, 🔴 लालिमा, और 🔸 छोटे-छोटे दाने दिखाई देते हैं।
📌 यह समस्या मुख्य रूप से पसीना बनाने वाली ग्रंथियों (Sweat glands) से जुड़ी होती है।
✅ कई बार किशोरावस्था (puberty) तक आते-आते अपने आप कम भी हो सकती है।
✅ किसे ज्यादा होती है?
👦👧 आमतौर पर बच्चों में (स्कूल उम्र)
👨👩👧👦 कुछ मामलों में परिवार में (family history) भी हो सकती है
🌦️ गर्मी/नमी वाले मौसम में यह ज्यादा दिख सकती है
✅ यह क्यों होती है? (कारण / Possible reason)
इस स्थिति में नाक के आसपास पसीना सामान्य से ज्यादा बनने लगता है।
बार-बार पसीना आने से त्वचा पर:
🔴 लालिमा बढ़ती है
🔸 रोमछिद्रों (पोर्स) के आसपास छोटे दाने/छोटी फुंसियाँ बन सकती हैं
🕸️ समय के साथ कुछ लोगों में बारीक नसें भी दिख सकती हैं
आसान भाषा में: “नाक पर ज्यादा पसीना” → “त्वचा में चिड़चिड़ापन” → “लालिमा + दाने”
✅ लक्षण (Symptoms / Signs)
① 💧 नाक पर ज्यादा पसीना (मुख्य लक्षण)
नाक पर पसीने की बूंदें साफ दिखती हैं
त्वचा “चमकती” हुई लगती है
② 🔴 नाक पर लालिमा
नाक की नोक और बीच का हिस्सा अधिक लाल दिखता है
गर्मी/दौड़-भाग/तनाव में बढ़ जाता है
③ 🔸 छोटे दाने
नाक पर या आसपास छोटे लाल दाने
कभी-कभी बहुत छोटे पानी भरे फफोले जैसे भी हो सकते हैं
④ 🕸️ बारीक नसें दिखना (कुछ लोगों में)
लंबे समय तक रहने पर टेलेंजेक्टेसिया (telangiectasia) जैसी नसें दिख सकती हैं
✅ देखभाल (Care)
✅ क्या करें
🌬️ जितना हो सके गर्मी/नमी से बचें, ठंडी जगह पर रहें
🧼 नाक को माइल्ड फेसवॉश से साफ रखें (हार्श नहीं)
🧻 पसीना आने पर सॉफ्ट टिश्यू से हल्के से पोंछें
🧴 त्वचा बहुत सूखी लगे तो हल्का, non-sticky मॉइश्चराइज़र
🧴 बाहर जाते समय सनस्क्रीन (अगर जलन न हो तो)
❌ क्या न करें
❌ हार्श स्क्रब/स्ट्रॉन्ग क्लेंज़र
❌ बहुत तेल वाली/चिपचिपी क्रीम (पसीना बढ़ सकता है, पोर्स बंद हो सकते हैं)
❌ बिना डॉक्टर सलाह के स्टेरॉयड क्रीम लगाना
✅ इलाज कैसे होता है?
👨⚕️ इलाज लक्षणों के अनुसार किया जाता है। मुख्य उद्देश्य: पसीना कम करना + लालिमा/दाने घटाना
🌼(6) સિરિન્ગોમા (Syringoma)
સિરિન્ગોમા એ ત્વચામાં રહેલી પરસેવાની ગ્રંથિ (Sweat gland / eccrine duct) માંથી બનતી નિર્દોષ (benign) નાની ગાંઠો છે.
આ સામાન્ય રીતે આંખની નીચે (lower eyelid / infra-orbital area) નાના-નાના દાણા તરીકે દેખાય છે.
❌ ચેપી નથી
✅ મોટાભાગે ફક્ત “કૉસ્મેટિક” કારણસર જ તકલીફ થાય છે
✅ કોને વધારે થાય?
👩 સ્ત્રીઓમાં થોડું વધારે જોવા મળે
🎯 સામાન્ય રીતે ટીનએજથી લઈને યુવાન ઉંમરમાં શરૂ થાય
કેટલાકમાં પરિવાર સાથે સંબંધ (family tendency) પણ થઈ શકે
✅ કેવા દેખાય છે? (Clinical features)
🔸 1–3 mm જેટલા નાના દાણા
🎨 રંગ: ચામડી જેવા / હળવો પીળાશ / લાઇટ બ્રાઉન
🤏 સ્પર્શે થોડા કઠણ (firm) લાગે
👁️ સામાન્ય રીતે બંને આંખની નીચે સમાન રીતે (symmetrical) જોવા મળે
😌 મોટાભાગે દુખાવો/ખંજવાળ નથી
સમય જતાં ધીમે ધીમે વધી શકે અથવા સંખ્યા વધે
✅ સિરિન્ગોમા કેમ થાય છે?
આનું ચોક્કસ કારણ ઘણી વાર ખબર પડતું નથી.મૂળમાં તો પરસેવાના ડક્ટ (sweat duct) ની નાની વૃદ્ધિ/ઓવરગ્રોથ છે. કેટલાકમાં હોર્મોનલ ફેરફાર (puberty), oily/sensitive skin, family tendency કારણભૂત હોઈ શકે.
✅ સારવાર / મેનેજમેન્ટ (Management)
🌼 મહત્વનું: સિરિન્ગોમા “ક્રીમથી પૂરેપૂરું મટી જાય” એવું બહુ ઓછું થાય.કેટલાક દર્દીમાં દાણા થોડા ફ્લેટ/ઓછા દેખાય એવો ફાયદો થઈ શકે. પરંતુ દાણા પૂરેપૂરા મટી જવું સામાન્ય રીતે ક્રીમથી શક્ય નથી
✅ સૌથી અસરકારક ઉપચાર સામાન્ય રીતે પ્રોસિજર આધારિત હોય છે
🔥 CO₂ લેસર / Er:YAG લેસર
ખૂબ ચોક્કસ રીતે દાણા દૂર કરવામાં મદદ કરે
કોસ્મેટિક પરિણામ સારું હોઈ શકે
⚡ RF / Electrocautery (કૉટરી)
નાનાં દાણામાં ઉપયોગી
યોગ્ય હાથે કરવામાં આવે તો પરિણામ સારું
🧊 Cryotherapy (ફ્રીઝ)
પસંદગીના કેસમાં
આંખની નીચે જગ્યા હોવાથી ખૂબ સાવચેતી
✂️ સર્જિકલ એક્સિઝન
એકાદ મોટા દાણા હોય ત્યારે (rarely needed)
⚠️ પ્રોસિજર પછી લાલાશ/છાલા/PIH (કાળા ડાઘ) થવાની શક્યતા રહે છે, ખાસ કરીને ભારતીય સ્કિનમાં.
તેથી ડોક્ટરની દેખરેખમાં કરાવવું અત્યંત જરૂરી છે.
④ 🧴 ટ્રીટમેન્ટ પછી કાળજી (After-care)
☀️ નિયમિત સનસ્ક્રીન (PIH અટકાવવા)
🧼 હળવો face wash + મોઈશ્ચરાઈઝર
🚫 સ્ક્રબ/ઘસવું ટાળવું
🩹 ડોક્ટર આપેલ ક્રીમ/ઓઇન્ટમેન્ટ નિયમિત લગાવવું
⚠️ જાતે પીલ/એસિડ/હાર્શ એક્ટિવ્સ ન વાપરવા
✅ શું ફરી થઈ શકે?
હા—recurrence થવાની શક્યતા રહે છે, કારણ કે આ ગ્લેન્ડ સંબંધિત વૃદ્ધિ છે.એટલે “એક વાર કરાવ્યું એટલે હંમેશા માટે શૂન્ય” — આવું દરેકમાં નથી.
🌼(6) सिरिंगोमा (Syringoma)
सिरिंगोमा त्वचा की पसीने की ग्रंथियों (Sweat gland / eccrine duct) से बनने वाली हानिरहित (benign) छोटी-छोटी गांठें/दाने हैं।
यह अक्सर आँखों के नीचे (lower eyelid / infra-orbital area) छोटे दानों के रूप में दिखाई देता है।
❌ यह छूत की बीमारी नहीं है
✅ अधिकतर मामलों में यह केवल “कॉस्मेटिक” चिंता होती है
✅ किसे ज्यादा होता है?
👩 महिलाओं में थोड़ा ज्यादा
🎯 अक्सर टीनेज से युवा उम्र में शुरू हो सकता है
कुछ लोगों में परिवार में (family tendency) भी हो सकती है
✅ यह कैसा दिखता है? (Clinical features)
🔸 1–3 mm के छोटे दाने
🎨 रंग: त्वचा जैसा / हल्का पीला / हल्का भूरा
🤏 छूने पर थोड़े सख्त (firm)
👁️ अक्सर दोनों आँखों के नीचे समान रूप से (symmetrical)
😌 आमतौर पर दर्द/खुजली नहीं
समय के साथ धीरे-धीरे संख्या बढ़ सकती है
✅ सिरिंगोमा क्यों होता है?
अक्सर इसका एक निश्चित कारण पता नहीं होता।
यह मूलतः स्वेट डक्ट (sweat duct) की छोटी वृद्धि/ओवरग्रोथ है।
कुछ लोगों में हॉर्मोनल बदलाव (puberty) या family tendency भूमिका निभा सकती है।
✅ इलाज / मैनेजमेंट (Management)
🌼 महत्वपूर्ण: सिरिंगोमा अक्सर “क्रीम से पूरी तरह खत्म” नहीं होता।कुछ मामलों में दाने थोड़े फ्लैट/कम दिखने लग सकते हैं। लेकिन पूरी तरह मिटना क्रीम से आमतौर पर संभव नहीं
🔥 CO₂ लेज़र / Er:YAG लेज़र
दानों को बहुत सटीक तरीके से हटाने में मदद
कॉस्मेटिक परिणाम अक्सर अच्छे
⚡ RF / Electrocautery (कॉटरी)
छोटे दानों में उपयोगी
सही तकनीक से अच्छा रिज़ल्ट
🧊 Cryotherapy (फ्रीज़)
चुनिंदा मामलों में
आँखों के पास होने के कारण ज्यादा सावधानी जरूरी
✂️ Surgical excision
यदि एक-दो बड़े दाने हों (कम जरूरत पड़ती है)
⚠️ प्रोसिजर के बाद लालिमा/छाले/काले दाग (PIH) होने की संभावना रहती है, खासकर भारतीय त्वचा में।
इसलिए इसे डर्मेटोलॉजिस्ट की देखरेख में करवाना जरूरी है।
🔴 प्रोसिजर के बाद देखभाल (After-care)
☀️ नियमित सनस्क्रीन (PIH से बचाव)
🧼 जेंटल फेसवॉश + मॉइश्चराइज़र
🚫 रगड़ना/स्क्रब करना बंद रखें
🩹 डॉक्टर द्वारा दी गई क्रीम/ऑइंटमेंट नियमित लगाएँ
⚠️ खुद से एसिड/पील/हार्श एक्टिव्स न लगाएँ
✅ क्या यह फिर से हो सकता है?
हाँ—recurrence (फिर से निकलना) संभव है, क्योंकि यह ग्रंथि से संबंधित वृद्धि है।इसलिए “एक बार हट गया तो हमेशा के लिए खत्म” हर केस में नहीं होता।