🔴ચીલાઇટિસ (CHEILITIS)

🟦 વ્યાખ્યા (Definition)

🟢 ચીલાઇટિસ એટલે હોઠના લાલ ભાગ (Vermilion) અથવા હોઠની આસપાસની ચામડીમાં સોજો/લાલાશ/સૂકાશ/બળતરું/છાલા (પાપડી)/ફાટ થવા જેવી સમસ્યા.
🟠 તેમાં ચુભવું, ખંજવાળ, દુખાવો, ક્યારેક રક્તસ્ત્રાવ પણ થઈ શકે.
🟣 આ તકલીફ ક્યારેક થોડા દિવસ રહે છે અને ક્યારેક લાંબા સમય સુધી વારંવાર થઈ શકે છે.

🟦 પ્રકાર પ્રમાણે કારણો (Types & Causes – અલગ અલગ)

🟠 A) ઇરિટન્ટ ચીલાઇટિસ (Irritant Cheilitis)

કારણો:
1️⃣વારંવાર હોઠ ચાટવાની ટેવ (Lip-licking)
2️⃣ઠંડી હવા, પવન, સૂકું હવામાન, ACમાં લાંબો સમય
3️⃣મોઢાથી શ્વાસ લેવું, ઊંઘમાં લાળ વહી જવી
4️⃣ખાટું-તીક્ષ્ણ ખોરાક, બહુ ગરમ પીણાં
5️⃣વારંવાર ટિશ્યૂ/રૂમાલથી ઘસવું, લિપ-સ્ક્રબ કરવો
6️⃣ચહેરા પર લગાવતા રેટિનોઇડ/એસિડ ક્રીમ હોઠની બાજુમાં લાગી જવું

🟣 B) એલર્જિક કોન્ટેક્ટ ચીલાઇટિસ (Allergic Contact Cheilitis)

કારણો (સામાન્ય એલર્જન્સ):
1️⃣લિપસ્ટિક, લિપબામ, લિપગ્લોસ (ખાસ કરીને સુગંધ/ફ્લેવરવાળા)
2️⃣મિંથોલ, કેમ્ફર, દાલચીની (Cinnamon), પેપરમિન્ટ, Essential oils
3️⃣ટૂથપેસ્ટ/માઉથવૉશના ફ્લેવર/ફોમિંગ એજન્ટ
4️⃣બીઝવૅક્સ/પ્રોપોલિસ, લૅનોલિન, કેટલાક પ્રિઝર્વેટિવ્સ
ક્યારે શંકા કરવી?
5️⃣નવી વસ્તુ શરૂ કર્યા પછી બળતરું/ખંજવાળ વધે
6️⃣વારંવાર પાછું આવે, પ્રોડક્ટ બદલો એટલે ઓછું થાય

🔴 C) એન્ગ્યુલર ચીલાઇટિસ (Angular Cheilitis)– મોઢાના ખૂણામાં ફાટ

કારણો:મોઢાના ખૂણાંમાં લાળ/ભેજ ભેગી થવો (Drooling / Mouth breathing)Candida (ફંગસ) ± બેક્ટેરિયાદાંત ન હોવા, ડેન્ટર/ડેન્ટલ ફિટિંગની સમસ્યાડાયાબિટીસ, લાંબા સમયથી એન્ટિબાયોટિક/સ્ટેરોઇડઆયર્ન / વિટામિન-B ની ઉણપ (anemia/deficiency)

કારણો:
1️⃣મોઢાના ખૂણાંમાં લાળ/ભેજ ભેગી થવો (Drooling / Mouth breathing)
2️⃣Candida (ફંગસ) ± બેક્ટેરિયા
3️⃣દાંત ન હોવા, ડેન્ટર/ડેન્ટલ ફિટિંગની સમસ્યા
4️⃣ડાયાબિટીસ, લાંબા સમયથી એન્ટિબાયોટિક/સ્ટેરોઇડ
5️⃣આયર્ન / વિટામિન-B ની ઉણપ (anemia/deficiency)

🟤 D) ચેપથી થતી ચીલાઇટિસ (Infective Cheilitis)

1️⃣ફંગલ (Candida): ખૂણાંમાં ભેજ, સફેદ પડ, ચાંપા/સળવળાટ
2️⃣બેક્ટેરિયલ: પીળાશ પાપડી, વધારે દુખાવો, સેકન્ડરી ઇન્ફેક્શન
3️⃣વાયરલ (Herpes / Cold sore): પાણી ભરેલા ફોલ્લા → પછી ઘા/પાપડી; પહેલાં ચુભવું/સળવળાટ

🌞E) સૂર્યથી થતી ચીલાઇટિસ (Actinic Cheilitis / Sun damage)

કારણો:
1️⃣લાંબા સમય સુધી ધુપમાં રહેવું (બહાર કામ/ખેતર/ડ્રાઇવિંગ)
2️⃣ધુમ્રપાન જોખમ વધારી શકે
🚨ખાસ ધ્યાન: નીચલા હોઠ પર સતત ખુરદરો ભાગ/સ્કેલિંગ રહે તો અવગણશો નહિ. ચામડી ના કેન્સર નો ખતરો રહે.

💊F) દવાથી થતી ચીલાઇટિસ (Drug-induced Cheilitis)

કારણો:
1️⃣Isotretinoin (Acne ની દવા) થી હોઠ ખૂબ સૂકાઈ જાય
2️⃣કેટલીક અન્ય દવાઓ/ટ્રીટમેન્ટથી સૂકાશ વધે

🟦 3) લક્ષણો (Symptoms)

હોઠ સૂકા પડવા, ખેંચાણલાલાશ, સોજોબળતરું, ચુભવું, ખંજવાળછાલા/પાપડી, છાલું ઊતરવુંફાટ પડવો, ક્યારેક રક્તસ્ત્રાવમોઢાના ખૂણામાં ફાટ અને દુખાવો (Angular)નીચલા હોઠ પર લાંબા સમયથી ખુરદરો ભાગ/સ્કેલિંગ (Actinic)

1️⃣હોઠ સૂકા પડવા, ખેંચાણ
2️⃣લાલાશ, સોજો
3️⃣બળતરું, ચુભવું, ખંજવાળ
4️⃣છાલા/પાપડી, છાલું ઊતરવું
5️⃣ફાટ પડવો, ક્યારેક રક્તસ્ત્રાવ
6️⃣મોઢાના ખૂણામાં ફાટ અને દુખાવો (Angular)
7️⃣નીચલા હોઠ પર લાંબા સમયથી ખુરદરો ભાગ/સ્કેલિંગ (Actinic)

🟦 4) સામાન્ય કાળજી (General Care – ઘરે શું કરવું?)

🟣 A) “લિપ રેસ્ટ” – 10 થી 14 દિવસનો નિયમ

1️⃣10–14 દિવસ માટે લિપસ્ટિક/ફ્લેવર-સુગંધવાળા લિપબામ/ઘરગથ્થુ ઉપાય બંધ રાખો
2️⃣ફક્ત સાદું વેસલિન (Petroleum jelly) દિવસમાં 4–6 વાર લગાવો
3️⃣રાત્રે સૂતાં પહેલાં જાડું લેયર લગાવો

🟠 B) શું ન કરવું? (Avoid)

1️⃣હોઠ ચાટવું/કાટવું બંધ કરો
2️⃣મિંથોલ/કેમ્ફર/દાલચીની/ફ્લેવરવાળી લિપ પ્રોડક્ટ્સ ટાળો
3️⃣ફ્લેર દરમ્યાન બહુ ખાટું-તીક્ષ્ણ, બહુ ગરમ પીણાં ઓછાં કરો
4️⃣લેમન-મીઠું, ટૂથપેસ્ટ, લિપ-સ્ક્રબ જેવી વસ્તુઓ હોઠ પર ના લગાવવી

🟡 C) સૂર્યથી બચાવ (Lip SPF)

1️⃣બહાર જતા પહેલાં SPF વાળો લિપ પ્રોટેક્શન વાપરો
2️⃣ટોપી/છત્ર/સ્કાર્ફથી ધુપ ઓછું પડે તેમ કરો

🔴 D) ખૂણાં માટે ખાસ કાળજી (Angular)

1️⃣ખૂણાં સુકા રાખો
2️⃣ખૂણાંમાં વેસલિન અથવા ઝિંક ઑક્સાઇડની પાતળી લેયર લગાવો
3️⃣ડેન્ટર/દાંતની ફિટિંગ સમસ્યા હોય તો સુધારો
4️⃣વારંવાર થાય તો ડાયાબિટીસ + આયર્ન/વિટામિન-B ચેક કરાવો

🟥 5) સારવાર (Treatment)

ડોક્ટર સાહેબ ની સલાહ મુજબ દવા ઓ લેવી.

🌿 CHEILITIS (चेलाइटिस) – होंठों में सूखापन, जलन, परत/पपड़ी और फटना

🟦 1) परिभाषा (Definition)

🟢 चेलाइटिस का मतलब है होंठों (lip) के लाल भाग (Vermilion) या होंठों के आसपास की त्वचा में सूजन/लालिमा/सूखापन/जलन/परत (पपड़ी)/फटने की समस्या।
🟠 इसमें चुभन, खुजली, दर्द, खून आना भी हो सकता है।
🟣 यह समस्या कभी कुछ दिनों की होती है और कभी लंबे समय तक बार-बार हो सकती है।

🟦 2) प्रकार के अनुसार कारण (Types & Causes – अलग-अलग)

🟠 A) इरिटेंट चेलाइटिस (Irritant Cheilitis)

1️⃣बार-बार होंठ चाटने की आदत (Lip-licking)
2️⃣ठंडी हवा, तेज़ हवा, सूखा मौसम, AC में ज्यादा समय
3️⃣मुँह से साँस लेना, नींद में लार टपकना
4️⃣खट्टा-तीखा भोजन, बहुत गरम पेय
5️⃣टिशू/रुमाल से बार-बार रगड़ना, लिप-स्क्रब करना
6️⃣चेहरे पर लगने वाली रेटिनॉइड/एसिड क्रीम का होंठों के किनारे लग जाना

🟣 B) एलर्जिक कॉन्टैक्ट चेलाइटिस (Allergic Contact Cheilitis)

कारण (कॉमन एलर्जन्स):
1️⃣लिपस्टिक, लिपबाम, लिपग्लॉस (खासकर सुगंध/फ्लेवर वाले)
2️⃣मेंथॉल, कपूर, दालचीनी (Cinnamon), पेपरमिंट, Essential oils
3️⃣टूथपेस्ट/माउथवॉश के फ्लेवर/फोमिंग एजेंट
4️⃣बीज़वैक्स/प्रोपोलिस, लैनोलिन, कुछ प्रिज़र्वेटिव्स
कब शक करें?
5️⃣नई चीज़ शुरू करने के बाद जलन/खुजली बढ़ जाए
6️⃣बार-बार वापस हो, प्रोडक्ट बदलने पर सुधार हो

🔴 C) एंगुलर चेलाइटिस (Angular Cheilitis) – मुँह के कोनों में फटना

कारण:
1️⃣मुँह के कोनों में लार/नमी जमा होना (Drooling / Mouth breathing)
2️⃣Candida (फंगस) ± बैक्टीरिया
3️⃣दाँत कम होना, डेंचर/डेंटल फिटिंग की समस्या
4️⃣डायबिटीज, लंबे समय से एंटीबायोटिक/स्टेरॉयड
5️⃣आयरन या विटामिन-B की कमी (anemia/deficiency)

🟤 D) इन्फेक्शन से होने वाली चेलाइटिस (Infective Cheilitis)

1️⃣फंगल (Candida): कोनों में नमी, सफेद परत, जलन/दरार
2️⃣बैक्टीरियल: पीली पपड़ी, दर्द, सेकेंडरी इन्फेक्शन
3️⃣वायरल (Herpes / Cold sore): छोटे पानी भरे फफोले → बाद में घाव/पपड़ी; पहले झनझनाहट/चुभन

🌞 E) धूप से होने वाली चेलाइटिस (Actinic Cheilitis / Sun damage)

लंबे समय तक धूप में रहना (बाहर काम/खेत/ड्राइविंग)धूम्रपान जोखिम बढ़ा सकता हैखास ध्यान: नीचे वाले होंठ पर लगातार खुरदरापन/स्केलिंग रहे तो इसे नज़रअंदाज़ न करें।

1️⃣लंबे समय तक धूप में रहना (बाहर काम/खेत/ड्राइविंग)
2️⃣धूम्रपान जोखिम बढ़ा सकता है
🚨खास ध्यान: नीचे वाले होंठ पर लगातार खुरदरापन/स्केलिंग रहे तो इसे नज़रअंदाज़ न करें।केन्सर का खतरा रहता है।

🟦 F) दवाओं से होने वाली चेलाइटिस (Drug-induced Cheilitis)

1️⃣Isotretinoin (Acne की दवा) से होंठ बहुत सूख जाते हैं
2️⃣कुछ अन्य दवाएँ/ट्रीटमेंट भी सूखापन बढ़ा सकते हैं।

🔴 3) लक्षण (Symptoms)

1️⃣होंठों का सूखना, खिंचाव
2️⃣लालिमा, सूजन
3️⃣जलन, चुभन, खुजली
4️⃣परत/पपड़ी, छिलना
6️⃣दरारें, कभी-कभी खून आना
7️⃣मुँह के कोनों में फटना और दर्द (Angular)
8️⃣नीचे वाले होंठ पर लंबे समय से खुरदरापन/स्केलिंग (Actinic)

🟦 4) सामान्य देखभाल (General Care – घर पर क्या करें?)

🟣 A) “लिप रेस्ट” – 10 से 14 दिन का नियम

1️⃣10–14 दिन तक लिपस्टिक/फ्लेवर-सुगंध वाले लिपबाम/घरेलू उपाय बंद रखें
2️⃣केवल सादा वैसलीन (Petroleum jelly) दिन में 4–6 बार लगाएँ
3️⃣रात में सोने से पहले मोटी परत लगाएँ

🟠 B) क्या न करें? (Avoid)

1️⃣होंठ चाटना/काटना बंद करें
2️⃣मेंथॉल/कपूर/दालचीनी/फ्लेवर वाले लिप प्रोडक्ट्स से बचें
3️⃣फ्लेयर के दौरान बहुत खट्टा-तीखा, बहुत गरम पेय कम करें
4️⃣नींबू-नमक, टूथपेस्ट, लिप-स्क्रब जैसी चीजें होंठ पर न लगाएँ

🟡 C) धूप से बचाव (Lip SPF)

1️⃣बाहर जाने से पहले SPF वाला लिप प्रोटेक्शन लगाएँ
2️⃣टोपी/छाता/स्कार्फ से धूप कम लगे ऐसा करें

🔴 D) मुँह के कोनों के लिए खास देखभाल (Angular)

1️⃣कोनों को सूखा रखें
2️⃣कोनों में वैसलीन या जिंक ऑक्साइड की पतली परत लगाएँ
3️⃣डेंचर/दाँत की फिटिंग की समस्या हो तो ठीक कराएँ
4️⃣बार-बार होने पर डायबिटीज + आयरन/विटामिन-B की जाँच कराएँ

🟥 5) मेडिकल सारवार

डॉक्टर साहब की सलाह से लिजिए।

Cheilitis (English information)

Cheilitis means inflammation of the lips (vermilion border, lip skin, and/or the angles of the mouth). It can be acute or chronic, and causes range from irritants/allergens to infections, nutritional deficiencies, systemic disease, and sun damage.

1) Clinical approach (how to think of cheilitis)

A. By site

Lip vermilion / lip skin involvementAngles of mouth → Angular cheilitisLower lip predominant, sun-exposed → think Actinic cheilitisInner lip mucosa involvement → may reflect irritants, lichenoid disorders, or systemic conditions

1️⃣Lip vermilion / lip skin involvement
2️⃣Angles of mouth → Angular cheilitis
3️⃣Lower lip predominant, sun-exposed → think Actinic cheilitis
4️⃣Inner lip mucosa involvement → may reflect irritants, lichenoid disorders, or systemic conditions

B. By course

👉Acute cheilitis: sudden onset (irritant, allergy, infection, trauma, weather)
👉Chronic cheilitis: weeks–months (contact allergy, atopic pattern, actinic, nutritional, glandular, granulomatous, premalignant)

2) Classification (practical + exam style)

I. Eczematous cheilitis

1️⃣Irritant contact cheilitis
2️⃣Allergic contact cheilitis
3️⃣Atopic cheilitis (often with atopic dermatitis)

II. Infective cheilitis

1️⃣Fungal: Candida (often angular cheilitis)
2️⃣Bacterial: Staph/Strep (secondary infection), impetiginization
3️⃣Viral: HSV-1 (herpes labialis), less commonly others

III. Angular cheilitis (perleche)

Often a mixed process (maceration + Candida ± bacteria), plus local anatomy issues.

IV. Actinic cheilitis (solar cheilitis)

Chronic sun-induced damage, premalignant, usually lower lip.

V. Glandular cheilitis (cheilitis glandularis)

Inflammation and dilation of minor salivary glands, mucous plugs, crusting; sometimes associated with chronic sun exposure, smoking, or irritation.

VI. Exfoliative cheilitis

Persistent peeling/crusting; can be linked with lip-licking, anxiety/habit, irritant/allergic triggers, sometimes secondary infection.

VII. Granulomatous cheilitis / Cheilitis as part of orofacial granulomatosis

Lip swelling, sometimes fissuring; may relate to Crohn’s disease, sarcoidosis, or idiopathic.

VIII. Plasma cell cheilitis

Rare inflammatory disorder, usually older males; well-demarcated erythematous plaque on lower lip.

IX. Nutritional / deficiency-related cheilitis

Iron deficiency, B vitamins (B2 riboflavin, B3 niacin, B6, B12), folate, zinc; classically associated with angular lesions, glossitis.

X. Drug-induced cheilitis

Retinoids (isotretinoin), some chemotherapies/targeted therapies, chronic topical irritants, etc.

XI. Systemic / inflammatory mucocutaneous disorders involving lips

Lichen planus, lupus, pemphigus/pemphigoid, erythema multiforme, psoriasis, dermatomyositis, GVHD (clinical correlation needed).

3) Causes and risk factors (high-yield)

A. Irritant triggers (very common)

🟢Lip licking (saliva is a strong irritant), biting, picking
🟢Weather: cold, wind, dry climate
🟢Mask friction, mouth breathing, drooling
🟢Spicy foods, acidic foods, hot beverages
🟢Toothpaste/mouthwash overuse, whitening products
🟢Frequent wiping, harsh scrubs, strong actives on face (retinoids/AHA/BHA drifting onto lip)

B. Allergic contact cheilitis (important to suspect)

Common allergens/sources:
✅Lipsticks, lip balms, sunscreens (fragrances, flavorings)
✅Fragrance mixes, balsam of Peru
✅Lanolin, propolis/beeswax, essential oils (peppermint, cinnamon, tea tree)
✅Preservatives (parabens, formaldehyde releasers, MI/MCI)
✅Dental products: toothpaste flavorings (cinnamon/menthol), mouthwash
✅Metals: nickel (in instruments, musical mouthpieces)

Clues: chronic, recurrent, burning/itching, sharp lip margin involvement; history of “many lip products”.

D. Nutritional / systemic contributors

🔴Iron deficiency, B12/folate, zinc
🔴Poor oral hygiene, denture-related irritation
🔴Immunosuppression, diabetes, xerostomia, anemia

E. Actinic damage (premalignant)

Long-term sun exposure, outdoor work, fair skin, smoking (adds risk) Clues: persistent roughness/scaling of lower lip, blurring of vermilion border, atrophy, persistent ulceration.

4) Symptoms and signs (what to document)

🔴Dryness, tightness, burning, pain
🔴Scaling, fissures, cracking, bleeding
🔴Erythema, edema, crusting
🔴Erosions/ulcers
🔴Angular maceration with fissures
🔴Chronic lower lip rough plaque, vermilion border loss (actinic)Blood report Tests when indicated

⚠️Tests when indicated

Patch testing: for suspected allergic contact cheilitis (recurrent/chronic)KOH / fungal culture: angular cheilitis or suspected CandidaBacterial swab: crusting, oozing, refractory casesCBC, ferritin/iron studies, B12/folate, zinc: recurrent angular cheilitis, glossitis, malnutrition suspicionBiopsy: persistent indurated lesion, non-healing ulcer, or suspected actinic cheilitis/SCC; atypical chronic plaques

☑️Patch testing: for suspected allergic contact cheilitis (recurrent/chronic)
☑️KOH / fungal culture: angular cheilitis or suspected Candida
☑️Bacterial swab: crusting, oozing, refractory cases
☑️CBC, ferritin/iron studies, B12/folate, zinc: recurrent angular cheilitis, glossitis, malnutrition suspicion
☑️Biopsy: persistent indurated lesion, non-healing ulcer, or suspected actinic cheilitis/SCC; atypical chronic plaques

6) Care and management (stepwise, evidence-based basics)

A. Universal lip care (works for most types)

🔴Stop all unnecessary lip products for 2–3 weeks (“zero therapy”), except a bland barrier.
🔴Use bland barrier frequently:
Plain petrolatum (white soft paraffin) is a good first choice.
Apply every 2–3 hours, and thick layer at bedtime.
🔴Avoid licking/biting; consider habit reversal.
🔴Avoid irritants:
spicy/acidic foods during flares
fragranced/flavored lip balms
menthol/camphor/cinnamon-containing products
🔴Sun protection:
Use a lip SPF (preferably fragrance-free) especially if outdoors.
🔴Hydration + manage mouth breathing/drooling if present.

B. If eczematous / inflammatory (non-infective)

Short course low-potency topical steroid (e.g., hydrocortisone 1%) for a few days can help inflammation (avoid prolonged unsupervised use on lips).Topical calcineurin inhibitors (tacrolimus/pimecrolimus) can be useful in chronic eczematous cheilitis under supervision.If allergic suspected → patch test + strict allergen avoidance is key.

✅Short course low-potency topical steroid for a few days can help inflammation (avoid prolonged unsupervised use on lips).
✅Topical calcineurin inhibitors can be useful in chronic eczematous cheilitis under supervision.
✅If allergic suspected → patch test + strict allergen avoidance is key.

C. Angular cheilitis (corner of mouth)

👉Treat both maceration and infection:
👉Keep corners dry, barrier (petrolatum or zinc oxide).
👉If Candida likely: topical antifungal (e.g., azole).
👉If bacterial component: topical antibiotic may be needed.
👉Correct predisposing factors: denture fit, drooling, diabetes control, nutritional deficiencies.

D. HSV cheilitis (cold sores)

👉Antivirals are most effective early (prodrome).
👉Avoid picking; barrier + pain control.

E. Actinic cheilitis (important)

🔴Persistent lower-lip roughness/scaling requires careful assessment.
🔴Strict sun protection.
🔴Many cases need field therapy or procedural treatment and sometimes biopsy to rule out dysplasia/SCC (management depends on exam and pathology).

🚩7) Red flags (biopsy / urgent assessment)

⛔Non-healing ulcer > 2–3 weeks
⛔Induration, bleeding, persistent crusting, rapidly enlarging lesion
⛔Persistent lower lip scaly plaque with vermilion border loss (actinic suspicion)
⛔Recurrent cheilitis not improving with avoidance + barrier care
⛔Significant lip swelling with systemic symptoms (angioedema, granulomatous causes)

🌿એક્સફોલિયેટિવ ચીલાઇટિસ (Exfoliative Cheilitis)

🟦 1) શું છે? (Definition)

🟢 એક્સફોલિયેટિવ ચીલાઇટિસ એ હોઠના લાલ ભાગ (Vermilion) પર થતી એક સમસ્યા છે જેમાં વારંવાર છાલ ઊતરતી રહે, પાપડી/સ્કેલ બને, અને પછી ફરીથી છાલ ઊતરે.
🟠 કેટલાક લોકોને બળતરા /ચુભવું થાય છે, તો કેટલાકમાં ફક્ત peel થવું જ મુખ્ય ફરિયાદ હોય છે.

🟦 2) શા માટે થાય છે? (Possible Causes)

🟠 A) ટેવ/હેબિટથી (Most common)

1️⃣વારંવાર હોઠ ચાટવું (lip-licking)
2️⃣હોઠ કાટવું, પિક કરવું, અથવા પાપડી ખેંચી કાઢવી
3️⃣તણાવ (stress) સમયે અનાયાસે ટેવ વધવી

🟢 B) ઇરિટેશનથી (Irritant causes)

1️⃣લાળ લાગવી અને પછી સૂકાવું (wet–dry cycle)
2️⃣ઠંડી હવા, પવન, સૂકું હવામાન, AC
3️⃣મસાલેદાર/ખાટી ખોરાકથી ચડચડાપણું
4️⃣ચહેરા પર લગાવતા રેટિનોઇડ/એસિડ/બેન્ઝોયલ પેરોક્સાઇડ જેવી દવાઓ હોઠની બાજુમાં લાગી જવું
5️⃣વારંવાર ટિશ્યૂથી ઘસવું અથવા લિપ-સ્ક્રબ કરવો

🟣 C) એલર્જીથી (Allergic contact causes – કેટલાકમાં)

1️⃣લિપબામ/લિપસ્ટિક/લિપગ્લોસ (ખાસ કરીને સુગંધ/ફ્લેવરવાળા)
2️⃣મિંથોલ, કેમ્ફર, દાલચીની (cinnamon), પેપરમિન્ટ, essential oils
3️⃣ટૂથપેસ્ટ/માઉથવૉશના ફ્લેવર/કેટલાક કેમિકલ્સ
4️⃣બીઝવૅક્સ/પ્રોપોલિસ, લૅનોલિન, કેટલાક પ્રિઝર્વેટિવ્સ
📌 સંકેત: કોઈ પ્રોડક્ટ વાપર્યા પછી peel વધે અથવા વારંવાર પાછું આવે.

🟤 D) ચેપ જોડાય તો અને અન્ય સ્કિન કન્ડિશન સાથે(Secondary infection – ક્યારેક)

🟦 3) ઘરેથી સામાન્ય કાળજી (General Care)

🟣 A) “લિપ રેસ્ટ” – 10 થી 14 દિવસ (સૌથી અસરકારક પગલું)

❌10–14 દિવસ માટે બધા લિપ પ્રોડક્ટ્સ બંધ (લિપબામ/લિપસ્ટિક/ફ્લેવર-સુગંધવાળી વસ્તુ/ઘરેલૂ ઉપાય)
✅ફક્ત સાદું વેસલિન (Petroleum jelly) દિવસમાં 4–6 વાર
(વેસલિન ન ગમે તો શુદ્ધ, સ્વચ્છ ગાયનું ઘી પાતળી લેયર—પરંતુ irritation થાય તો બંધ)
✅રાત્રે સૂતાં પહેલાં જાડું લેયર લગાવો

🟠 B) સૌથી મહત્વપૂર્ણ

❌હોઠ ચાટવું બંધ કરો
❌પાપડી ખેંચવી/પિક કરવી બંધ કરો
📌 પાપડી ખેંચશો તો ફરી સોજો વધશે અને peel ફરી વધશે.

🟢 C) ટ્રિગર ટાળો (Avoid triggers)

❌મિંથોલ/કેમ્ફર/દાલચીની/ફ્લેવરવાળા લિપબામ ટાળો
❌ખૂબ ખાટું-તીક્ષ્ણ અને બહુ ગરમ પીણાં ફલેરમાં ઓછાં કરો
❌લિપ-સ્ક્રબ, લેમન-મીઠું, ટૂથપેસ્ટ હોઠ પર લગાવવી નહિ
👉ચહેરા પર રેટિનોઇડ/એસિડ ક્રીમ લગાવો તો હોઠથી 1–2 સે.મી. દૂર રાખો

🟡 D) તડકાથી થી બચાવ (જો બહાર રહેતા હોવ તો)

🟢SPF વાળો fragrance-free lip protection
🟢ટોપી/છત્રનો ઉપયોગ

Exfoliative Cheilitis

Exfoliative cheilitis is a chronic inflammatory condition of the lips where there is persistent thick scaling/peeling (exfoliation), crusting, fissuring, and often burning or tenderness—most commonly on the lower lip vermilion. It’s usually a pattern/behavior + inflammation problem rather than one single disease.

Possible causes / associations of exfoliative cheilitis

Think in buckets (many patients have more than one):
1️⃣) Behavioral / mechanical factors (very common)
✅Repeated lip licking, lip biting, picking/peeling crusts
✅Habit-related (often worse with stress/anxiety)
2️⃣) Irritant contact (common)
✅Saliva exposure (acts as an irritant)
✅Frequent wetting/drying cycles
✅Harsh toothpastes/mouthwashes, whitening products
✅Topical actives drifting onto lips (retinoids, AHA/BHA, benzoyl peroxide)
✅Weather: wind/cold/dry air
3️⃣) Allergic contact cheilitis (important to rule out)
✅Lip balms/lipsticks (fragrance, flavorings, lanolin, propolis/beeswax, preservatives)
✅Sunscreens in lip products
✅Toothpaste flavorings (mint/cinnamon) and some surfactants/preservatives Clue: ✅chronic/recurrent and doesn’t settle despite “good moisturizing,” or flares with specific products.
4️⃣) Secondary infection (sometimes)
✅Candida colonization (especially if there is angular involvement, saliva pooling, dentures)
✅Bacterial impetiginization if there is oozing/yellow crusting
✅HSV can mimic/worsen crusting in some cases (usually episodic with prodrome)
5️⃣) Underlying dermatoses / mucosal disorders (less common but important)
✅Atopic dermatitis / atopic tendency
✅Psoriasis
✅Lichen planus (cheilocutaneous / oral)
✅Rare: plasma cell cheilitis, autoimmune blistering disorders (if erosive/painful)
6️⃣) Nutritional / systemic contributors (selected cases)
✅Iron deficiency, B-vitamin deficiency, zinc deficiency (more linked to angular but can contribute)
✅Xerostomia, mouth breathing, drooling