✨ ચહેરા પરની કાળાશ / હાઇપરપિગમેન્ટેશન
1️⃣ હાઇપરપિગમેન્ટેશન શું છે?
ચહેરા ની ચામડી પર પહેલા કરતાં રંગ વધારે ઘાટો બને તેને હાઇપરપિગમેન્ટેશન કહે છે. તેમાં પૂરો ચહેરો કે અમુક ભાગ પર કાળા ડાઘ બને છે. જે અલગ અલગ પેટર્ન માં જોવા મળે છે. તેની માત્રા દરેક ની અલગ અલગ હોય છે અને સારવાર તેના કારણો અને માત્રા પ્રમાણે અલગ અલગ હોય છે. પરિણામ પણ તેની માત્રા, કારણો અને કાળજી પ્રમાણે વધધટ મળે છે.
2️⃣ સામાન્ય કારણો (Common Causes)
✔ 1. મેલાસ્મા(છાયા)
- હોર્મોનલ બદલાવ, પ્રેગ્નન્સી, સૂર્યપ્રકાશ
- ગાલ, નાક, કપાળ પર ડાઘા
- ઊંડાણ થી જાણવા નીચેની લિંક ક્લિક કરો 👇https://www.hetaskinclinic.com/melasma/
✔ 2. સન ટેન-ટેનીંગ / UV ડેમેજ – સૂર્ય ના કિરણો ચહેરા પર પડવા ના કારણે કાળાશ આવે છે.
✔ 3. પોસ્ટ-ઈન્ફ્લેમેટરી પિગમેન્ટેશન (PIH)
- કોઈ ચામડી નો રોગ થયા પછી ના ડાઘ. ઉ.દા.ખીલ, ઇજા, એલર્જી, સ્ક્રેચ પછી ના કાળા ડાઘ
✔ 4. ફ્રેકલ્સ અને લેન્ટીજીન્સ
- કુદરતી થતા હોય. પ્રકૃતિગત. સૂર્યપ્રકાશમાં વધે
✔ 5. વિટામીનો ની ઉણપ
વિટામિન બી12: નોંધપાત્ર ઉણપથી, ખાસ કરીને મોં, નાક અને કપાળની આસપાસ કાળા ડાઘ થઈ શકે છે.
વિટામિન ડીઃ નીચું સ્તર ત્વચાના રંગદ્રવ્ય નિયંત્રણને અસર કરી શકે છે.
3️⃣ ઓછા સામાન્ય કારણો (Uncommon Causes)
✔ 1. લાઇકન પ્લેનસ પિગમેન્ટોસસ (LPP)
- ગ્રે/ભૂરા પેચેસ. વધુ માહિતી માટે નીચે 👇આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો https://www.hetaskinclinic.com/lichen-planus-pigmentosus/
✔ 2. એડિસન્સ/હોર્મોનલ સમસ્યાઓ
✔ 3. દવાઓથી થતા ડાર્ક પડછાયા
- મિનોસાયકલિન, એમિઓડેરોન, એન્ટીમલેરિયાઝ, HCQS
✔ 4. કોસ્મેટિક/ફોટો-ડર્મેટાઇટિસ (Allergy) – pigment contact dermatitis (PCD)
પીસીડી માં કાળાશ ઓછી કરવી ખૂબ મુશ્કેલ હોય છે. કેટલીકવાર મહિનાઓ કે વર્ષો લાગી શકે છે. સુધારાને ઝડપી બનાવવા માટે વિવિધ વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છેઃ
પી. સી. ડી. એ ચોક્કસ એલર્જનના વારંવાર, નીચા સ્તરના સંપર્કને કારણે થતી એલર્જીક પ્રતિક્રિયા છે,
જે ઘણીવાર સૌંદર્ય પ્રસાધનો, સુગંધ, વાળના રંગો અને કાપડ જેવા રોજિંદા ઉત્પાદનોમાં જોવા મળે છે. ઘાટા ત્વચાના રંગ ધરાવતા લોકો માં શક્યતા વધારે રહે છે. આનુવંશિક પણ એક મુખ્ય પરિબળ છે.
સામાન્ય કારણભૂત એજન્ટોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ
પેરાફેનીલેનેડીઆમાઇન (પી. પી. ડી.): આ સૌથી વધુ વારંવાર સંકળાયેલા એલર્જનમાંથી એક છે, ખાસ કરીને વાળના રંગો (ખાસ કરીને ઘાટા રંગના અને કાળા હેના ટેટૂઝ),
કાપડ, ચામડા અને કાળા રબરના ઉત્પાદનોમાં.
સુગંધ અને આવશ્યક તેલઃ બેન્ઝાઈલ સેલિસિલેટ, યલાંગ-યલાંગ તેલ, જાસ્મિન એબ્સોલ્યુટ, હાઇડ્રોક્સિસિટ્રોનેલાલ અને કસ્તુરી એમ્બ્રેટ જેવા ઘટકો સામાન્ય ટ્રિગર્સ છે, જે ઘણીવાર અત્તર, સાબુ અને અન્ય વ્યક્તિગત સંભાળ ઉત્પાદનોમાં જોવા મળે છે.
રંગ અને રંગદ્રવ્યોઃ તેમાં કાપડમાં વપરાતા વિવિધ એઝોઇક રંગો, “કુમકુમ” (પરંપરાગત ભારતીય કોસ્મેટિક પાવડર) અને કોસ્મેટિક્સમાં અમુક લાલ અને પીળા રંગદ્રવ્યોનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રિઝર્વેટિવ્સઃ ફોર્માલ્ડિહાઇડ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડ-રિલીઝર્સ (દા. ત., ક્વાટર્નિયમ-15), થિમેરોસલ અને સૌંદર્ય પ્રસાધનો,
ડિટર્જન્ટ અને અન્ય ઘરગથ્થુ વસ્તુઓમાં જોવા મળતા અમુક બાયોસાઇડ્સ પી. સી. ડી. નું કારણ બની શકે છે.
ધાતુઓઃ નિકલ સલ્ફેટ અને ક્રોમિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ જેવા ધાતુના સંયોજનો, જે દાગીના, એક્સેસરીઝ અથવા તો કેટલાક સાબુમાં મળી શકે છે, તે પણ સંભવિત એલર્જન છે.
ઓપ્ટિકલ વ્હાઇટનરઃ આ રસાયણો, જે એક સમયે ધોવાના પાવડરમાં વપરાતા હતા, તે પીસીડી કરી શકે છે
અન્ય પદાર્થોઃ હવામાં ફેલાતા એલર્જન (જેમ કે અમુક લાકડાની ધૂળ અથવા પાર્થેનિયમ જેવા છોડના એલર્જન), મિનોક્સિડિલ (વાળ ખરવા માટે વપરાતો), અને કેટલાક સનસ્ક્રીન ઘટકો (દા. ત., પી. એ. બી. એ.(PABA) ધરાવતા સનસ્ક્રીન) કારણો તરીકે નોંધવામાં આવ્યા છે.
✔ 5. ઓક્રોનોસિસ (હાઇડ્રોક્વિનોનનો ખોટો લાંબા સમયનો ઉપયોગ)
✔ 6. એક્ઝીમા પછી PIH
4️⃣ અન્ય મહત્વના કારણો
✔ 1. Acanthosis Nigricans (એકન્થોસિસ નીગ્રિકન્સ)
- ડાર્ક, મટ્ટી, જાડી ચામડી
- સામાન્ય રીતે ગળા ,બગલ ,કોણી પરંતુ ચહેરા પર સાઇડલાઇનમાં પિગમેન્ટેશન થઈ શકે
- કારણ: ઈન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ/વજન વધવું. વિશેષ માહિતી માટે નીચે 👇આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો https://www.hetaskinclinic.com/acanthosis-nigricans/
✔ 2. Pigmentation Demarcation Lines (PDL)
- ચહેરાની પી. ડી. એલ. (પ્રકાર એફ, જી, એચ): સામાન્ય રીતે તરુણાવસ્થાની આસપાસ દેખાય છે, જીવનભર ટકી રહે છે, અને સામાન્ય રીતે પોતાની તીવ્રતામાં બહુ ફેરફાર કરતા નથી. ખાસ કરીને
- ગાલના બહારના ભાગ
- નાક-મોઢા વચ્ચે
- forehead–temple region
- ડાર્ક સ્કિન વાળા લોકોમાં સામાન્ય અને નિર્દોષ
- સારવાર ખૂબ સમય લે છે અને વિશેષ સારવાર કરવી પડે છે.
✔ 3. Seborrheic melanosis(સીબોરીક મેલાનોસિસ)
આ કાળાશ મોં ફરતે. નાક ની બાજુમાં અને ક્યારેક પુરા ચહેરા પર સિવાય નાક જોવા મળે છે. For details pl click below link https://www.hetaskinclinic.com/seborrheic-melanosis/
5️⃣ તપાસ (Investigations)
- થાયરોઇડ / હોર્મોનલ ટેસ્ટ
- વિટામિન B12 અને D
- કોર્ટિસોલ/એડ્રિનલ ટેસ્ટ (જરૂર મુજબ)
- ઈન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ ટેસ્ટ (હોમા)
6️⃣ સારવાર અને મેનેજમેન્ટ (Management)
☀️ સનસ્ક્રીન – ખૂબ જ જરૂરી
- SPF 30–50
- ઘરમાં પણ ઉપયોગ
- 3–4 કલાકે ફરીથી લગાડવું અને પૂરતી માત્રા માં લગાવવું
🧴 ક્રીમ્સ અને સીરમ્સ (સ્પેશિયાલિસ્ટ ની સલાહ મુજબ)
- એઝેલિક એસિડ
- કોજિક એસિડ
- ટ્રેટિનોઇન
- હાઇડ્રોક્વિનોન (સમયમર્યાદિત)
- ગ્લાયકોલિક/સેલિસિલિક એસિડ
- હાયપરપિગ્મેન્ટેશનની સારવાર કરતા વિટામિન્સ – વિટામિન સી સીરમ – એક એન્ટીઓક્સિડેન્ટ જે મેલાનિનના ઉત્પાદનને અટકાવે છે, જે તેને ડાર્ક સ્પોટ્સને હળવા કરવા માટે ખૂબ જ અસરકારક બનાવે છે. વિટામિન ઇ: તેની અસરોને વધારવા અને એન્ટીઑકિસડન્ટ રક્ષણ પ્રદાન કરવા માટે વિટામિન સી સાથે શ્રેષ્ઠ રીતે કામ કરે છે. વિટામિન એ (રેટિનોઇડ્સ): ત્વચાના કોષોના ટર્નઓવરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે અને રંગદ્રવ્યમાં સુધારો કરી શકે છે.
🧪 કેમિકલ પીલ્સ
- ગ્લાયકોલિક / લેક્ટિક / કોમ્બિનેશન પીલ્સ
- યલો પીલ. વિશેષ માહિતી માટે નીચે 👇આપેલી લિંક પર ક્લિક કરો. https://www.hetaskinclinic.com/chemical-peeling/
💡 લેસર સારવાર
- Co 2 લેસર – વધારે જાણવા નીચેની લિંક પર ક્લિક કરો https://www.hetaskinclinic.com/co-2-fractional-laser/
- Ndy લેસર
- IPL
🌱 લાઇફ સ્ટાઇલ
- સૂર્યપ્રકાશથી બચવું
- પુરતા પ્રમાણમાં વિટામિન્સ મળે તેવો ખોરાક જેમાં લીલા શાકભાજી, સલાડ, ફળો અને દૂધ
- ઓઇલ-ફ્રી કોસ્મેટિક્સ. કેટલાક કેમિકલ નુકસાન કરે છે તેનું ધ્યાન રાખવું.
- સ્ટ્રેસ ઓછો રાખવો. પૂરતો આરામ, પૂરતું પાણી લેવું
🟡 हिंदी
✨ चेहरे की कालेपन / हाइपरपिग्मेंटेशन
1️⃣ क्या है हाइपरपिग्मेंटेशन?
त्वचा पर काले धब्बे, भूरे पैच, टैनिंग, असमान रंग दिखना।
2️⃣ सामान्य कारण (Common Causes)
✔ मेलाज़्मा
✔ सन टैन / UV डैमेज
✔ PIH – मुहाँसे/एलर्जी के बाद
✔ फ्रीकल्स
✔ एक्ने मार्क्स
3️⃣ कम सामान्य कारण (Uncommon Causes)
✔ LPP (Lichen Planus Pigmentosus)
✔ एडिसन / हार्मोनल समस्या
✔ दवाओं से पिग्मेंटेशन
✔ कॉस्मेटिक एलर्जी / फोटोडर्मेटाइटिस
✔ Ochronosis – हाइड्रोक्विनोन का गलत उपयोग
✔ एक्ज़िमा के बाद PIH
4️⃣ अन्य महत्वपूर्ण कारण
✔ Acanthosis Nigricans
- मोटी, काली त्वचा – गला, बगल पर
- चेहरा भी प्रभावित हो सकता है
- कारण: इंसुलिन रेजिस्टेंस, वजन बढ़ना
✔ Pigmentation Demarcation Lines (PDL)
- त्वचा की प्राकृतिक रंग सीमाएँ
- गाल, माथा, नाक के किनारे
✔ Lentigines
- छोटे भूरे “सन स्पॉट्स”
- सूरज के कारण बढ़ते
5️⃣ जाँच (Investigations)
- Wood’s lamp
- थायरॉइड / हार्मोन टेस्ट
- Vitamin D / B12
- एड्रिनल टेस्ट (जरूरत हो तो)
6️⃣ उपचार (Management)
☀️ सनस्क्रीन – सबसे ज़रूरी
- SPF 30–50
- दिन में 2–3 बार
क्रीम
- Azelaic acid
- Kojic acid
- Retinoids
- Hydroquinone (सीमित अवधि)
केमिकल पील्स
लेज़र / टोनिंग
लाइफस्टाइल
- धूप से बचना
- स्किन को खुरचना नहीं
- सही प्रोडक्ट्स
🔵 English
✨ Facial Hyperpigmentation
1️⃣ What is Hyperpigmentation?
Darkening of skin in the form of patches, spots, tanning, uneven tone.
2️⃣ Common Causes
✔ Melasma
✔ Sun tanning / UV damage
✔ Post-inflammatory Hyperpigmentation (PIH)
✔ Freckles
✔ Acne dark spots
3️⃣ Uncommon Causes
✔ Lichen Planus Pigmentosus (LPP)
✔ Addison’s disease / other hormonal issues
✔ Drug-induced pigmentation
✔ Photoallergy / cosmetic dermatitis
✔ Ochronosis (long-term hydroquinone misuse)
✔ Eczema-related PIH
4️⃣ Other Important Causes
✔ Acanthosis Nigricans
- Thick, velvety dark skin
- Mostly neck & underarms, but may involve face
- Due to insulin resistance / obesity
✔ Pigmentation Demarcation Lines (PDL)
- Natural pigment borders
- Normal in darker skin individuals
✔ Lentigines (Liver spots / Sun spots)
- Small brown spots
- Caused by sun exposure
5️⃣ Investigations
- Wood’s lamp
- Thyroid profile
- Hormonal tests / PCOS panel
- Vitamin B12 & D
- Cortisol/Adrenal tests (if needed)
6️⃣ Management
☀️ 1. Sunscreen (MOST IMPORTANT)
- SPF 30–50
- Reapply every 3–4 hours
🧴 2. Topical Treatments
- Azelaic acid
- Kojic acid
- Retinoids
- Hydroquinone (short-term)
- Glycolic / lactic acid preparations
🧪 3. Chemical Peels
💡 4. Lasers / Q-switched toning
🌱 5. Lifestyle
- Avoid sun exposure
- Don’t scrub skin
- Use gentle skincare