🌞🛡️ તડકા (UVA/UVB) થી થતા ત્વચા રોગો માટે સંપૂર્ણ સલાહ અને ઉપાયો (हिन्दी में जानने के लिये आगे तक जाए।

PMLE, Photo-allergy, CAD, Actinic Lichenoid Dermatitis, Actinic Prurigo જેવી “સન-એલર્જી”/ફોટો-ડર્મેટોસિસ માટે ખાસ માર્ગદર્શન

🔴 1) સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિયમ

✅ સવારના ૭ થી સાંજના ૭ વાગ્યા સુધી તડકા થી 100% બચવું.
👉 ખાસ કરીને બપોરે 11 થી 4 દરમિયાન તડકો સૌથી તીવ્ર હોય છે — એ સમયે બહાર જવું ખૂબ જ ટાળો.

🟠 2) બહાર નીકળો ત્યારે “કપડાં દ્વારા સુરક્ષા” (Physical Protection)

✅ જ્યારે ઘરમાંથી બહાર જવાય ત્યારે સંપૂર્ણ ચામડી ને તડકા થી બચાવવી જરૂરી
✔ ચહેરા અને ગળા ને રૂમાલ, માસ્ક, દુપટ્ટો કે કપડા થી ઢાંકો.
✔ ફૂલ બાંયના કપડાં (જાડા કોટન ના)
✔ ટોપી/કેપ/હેટ (wide brim હોય તો વધુ સારું)
✔ છત્રી (umbrella) પણ ઉત્તમ વિકલ્પ છે
👉 યાદ રાખો: કપડાં/ટોપી = સૌથી વિશ્વસનીય સુરક્ષા

🟡 3) વાદળ/વરસાદમાં પણ કેમ બચવું પડે?

✅ વરસાદ હોય કે વાદળ, સૂર્ય ભલે સ્પષ્ટ ન દેખાય, પણ Ultraviolet (UV) કિરણો પહોંચતા રહે છે.

👉 એટલે આ દિવસોમાં પણ ઉપર મુજબ સાચવવું જરૂરી છે.

🟢 4) “નાના કામ માટે જ બહાર ગયા” તોય જોખમ રહે છે

✅ નાના કામ જેવા કે:

• કપડાં સૂકવવા
• ખરીદી માટે જવું
• બાળક ને શાળા મૂકવા જવું
• બાઈક/સ્કુટર પર થોડું જ અંતર જવું
  👉 આ સમયે પણ સૂર્યના કિરણો ની એલર્જી થઈ શકે છે.
  ➡️ માટે નિયમિત બચાવ કરો.

🔵 5) Sunscreen — કેવી રીતે અને કેટલા વખત? (MOST IMPORTANT)

✅ SPF 30 થી 50 વાળું સનસ્ક્રીન દિવસમાં ત્રણ વખત લગાવવું.
(ઉદાહરણ: VISMIT SS LOTION / AVIJ MATT SS GEL — ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ)

✅ લગાવવાની સાચી રીત

✔ સૂર્યમાં જવા ના 20 મિનિટ પહેલા લગાવવું
✔ સવારથી શરૂ કરીને દર 3 કલાકે ફરીથી લગાવવું
✔ જાડી માત્રામાં ખુલ્લા ભાગ પર લગાવવું (ચહેરો, ગળું, હાથ)
⚠️ ઘણા લોકો તડકા માં રહ્યા પછી sunscreen લગાવે છે — આ ખોટું છે.
✅ sunscreen પહેલાં લગાવવું જ જરૂરી છે.

💧 6) પાણી/પરસેવો /ધોવાથી પછી શું કરવું?

✅ પાણીથી ધોઈ નાખ્યા પછી કે વધારે પરસેવો થયો હોય તો તરત જ ફરીથી લગાવવું.

🌈 7) UVA vs UVB – દર્દીઓ માટે સરળ સમજ (થોડી વધારાની માહિતી)

☀️ UVB → સનબર્ન/લાલાશ વધારે કરે
🌤️ UVA → ઘણી વખત “સન-એલર્જી/ફોટો-ડર્મેટોસિસ”માં મુખ્ય કારણ બને છે
👉 UVA કેટલાક દર્દીઓમાં કાચ (window glass)માંથી પણ અસર કરી શકે છે.
➡️ એટલે બારી પાસે લાંબો સમય બેસતા દર્દીઓએ પણ કાળજી રાખવી.

🌞અંતિમ મહત્વનો સંદેશ

✅ નિયમિત બચાવ + નિયમિત sunscreen + કપડાં દ્વારા સુરક્ષા રાખશો તો
રોગ ખૂબ સારી રીતે control થઈ શકે છે.

🟢 ગુજરાતી: સૂર્યપ્રકાશથી થતી પ્રતિક્રિયાઓ અને ફોટોડર્મેટોસિસનું વર્ગીકરણ

✅ A) સામાન્ય / અપેક્ષિત UV પ્રતિક્રિયાઓ (Photodermatosis નથી) ડોઝ-ડિપેન્ડન્ટ – કોઈને પણ થઈ શકે

1️⃣Photo-erythema (ફોટો-એરિથેમા) – UV થી થતી લાલાશ (MED ટેસ્ટનો આધાર)
2️⃣Sunburn (સનબર્ન) – વધારે UV (મુખ્યત્વે UVB)થી બળતરા/દુખાવો + લાલાશ ± ફોલ્લા
3️⃣Tanning (ટૅનિંગ) – તરત/પછીનું રંગ બદલાવું (UVA/UVB)

✅ B) બહારથી આવેલા કારણોથી થતી Photosensitivity (દવા/કેમિકલ/છોડ)

1️⃣ Phototoxic reaction (ફોટો-ટોક્સિક) – non-immune, સામાન્ય
દવા લીધા પછી તડકામાં સનબર્ન જેવી બળતરા/લાલાશ
Phytophotodermatitis – લીંબુ/સેલરી/ધાણા વગેરે + તડકો → લાઈનો/છાંટા જેવા ડાઘ પછી કાળાશ
2️⃣Photoallergic dermatitis (ફોટો-એલર્જીક) – immune, ઓછું
તડકામાં એકઝીમા જેવી ખંજવાળવાળી લાલ, સૂકી, ફોતરીવાળી ત્વચા
ઘણીવાર ફેલાઈ પણ શકે છે

✅ C) સાચા “Photodermatoses” (ઇમ્યુન-મેડિયેટેડ / Idiopathic)

અસામાન્ય ઇમ્યુન પ્રતિક્રિયા – વારંવાર/પેટર્ન સાથે
1️⃣PMLE – સીઝનલ ખંજવાળવાળા દાણા/પેચ
2️⃣Actinic prurigo / Photo-prurigo (નોડ્યુલર સહિત) – ખૂબ ખંજવાળવાળા દાણા/ગાંઠ
3️⃣Solar urticaria – મિનિટોમાં ઊભા થતા છાલા/પપડી જેવા wheals
4️⃣CAD (Chronic actinic dermatitis) – લાંબા સમયની હઠીલી ફોટો-એકઝીમા પ્લેક
5️⃣Photo-lichenoid eczema / Actinic lichenoid dermatitis – તડકામાં લાઈકેનોઇડ-એકઝીમા જેવા ઘા
6️⃣Hydroa vacciniforme (દુર્લભ) – ફોલ્લા પછી પિટ્ટા/દાગ (બાળકોમાં)

✅ D) Sun-aggravated skin diseases (Photodermatosis નથી)

રોગ બીજો, તડકાથી વધે
1️⃣Lupus (CLE/SLE)2️⃣Dermatomyositis
3️⃣Rosacea, Melasma
4️⃣Psoriasis/Eczema 5️⃣સીબોરીક ડર્મેટાઈટીસ 6️⃣એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ 7️⃣લાઈકેન પ્લેનસ

✅ E) Metabolic/Genetic photosensitivity

1️⃣Porphyrias (PCT, EPP)
2️⃣Xeroderma pigmentosum (DNA repair defect; cancer risk)
અન્ય દુર્લભ

🌿(1) પોલીમોર્ફિક લાઇટ ઇરપ્શન (Polymorphic Light Eruption – PMLE)
તડકાથી થતો સામાન્ય એલર્જીક ચામડીનો રોગ

🔹 PMLE શું છે? (Core Concept)

🔹 PMLE શું છે? (Core Concept)
પોલીમોર્ફિક લાઇટ ઇરપ્શન (PMLE) એ તડકા (સૂર્યપ્રકાશ) થી થતો સૌથી સામાન્ય ઇમ્યુન (એલર્જીક) ચામડીનો રોગ છે.
આ રોગ સામાન્ય રીતે શિયાળા પછી ઉનાળાની શરૂઆતમાં અથવા લાંબા સમય પછી અચાનક તડકામાં જતા થાય છે.
✔ આ રોગ ખતરનાક નથી
✔ ચામડી પર કાયમી દાગ પડતો નથી
✔ સમય જતા ઘણા દર્દીઓમાં આપમેળે સુધારો જોવા મળે છે
✔ ઉનાળામાં આગળ વધતાં લક્ષણો ઘણીવાર ઘટે છે – જેને Hardening કહે છે

⏰ ક્યારે થાય છે? (Typical Timing)

• તડકામાં ગયા પછી કેટલાક કલાકથી 1–2 દિવસમાં
• જો ફરી તડકો ટાળવામાં આવે તો થોડા દિવસોમાં મટી જાય છે

☀️ કયો તડકો જવાબદાર છે? (Action Spectrum)

PMLEમાં મોટાભાગે UVA કિરણો જવાબદાર હોય છે.
👉 તેથી કેટલાક દર્દીઓમાં બારીના કાચમાંથી આવતા તડકાથી પણ લક્ષણો થઈ શકે છે.

🔬 PMLE કેમ થાય છે? (Latest Understanding – સરળ ભાષામાં)

PMLE એ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિની અસામાન્ય પ્રતિક્રિયા છે.
સામાન્ય રીતે: • તડકો ચામડીમાં હળવો ઇમ્યુન સપ્રેશન કરે છે

• જેથી શરીર તડકાને સહન કરી શકે
  PMLEમાં: • આ કુદરતી સહનશક્તિ ઓછી રહે છે
• તડકાથી બનેલા નવા પદાર્થોને શરીર એલર્જન માને છે
• પરિણામે T-cells દ્વારા સોજો અને ખંજવાળ થાય છે
  👉 એટલે PMLE સનબર્ન નથી, પરંતુ ઇમ્યુન ટોલરન્સનો રોગ છે.
  તાજેતરના અભ્યાસોમાં ચામડીના માઇક્રોબાયોમ (સારા બેક્ટેરિયા) ની ભૂમિકા પણ માનવામાં આવી રહી છે.

🔁 ઉનાળામાં કેમ સુધારો થાય છે? (Hardening Effect)

જો તડકાનો સંપર્ક ધીમે-ધીમે અને નિયંત્રિત રીતે થાય, તો શરીર થોડું સહનશીલ બને છે
અને લક્ષણો ઘટે છે.
👉 આ કારણથી કેટલીકવાર ઉનાળાની શરૂઆત પહેલાં લાઇટ થેરાપી અપાય છે.

🔹 લક્ષણો કેવા હોય છે? (Clinical Patterns)

“Polymorphic” એટલે અલગ-અલગ સ્વરૂપે દેખાવું –
પરંતુ એક જ દર્દીમાં સામાન્ય રીતે દર વર્ષે સમાન પ્રકારના દાણા થાય છે.
સામાન્ય દેખાવ:

• ખૂબ ખંજવાળવાળા નાના દાણા (papules)
• નાના પાણી ભરેલા દાણા (papulovesicles)
• લાલ, ખંજવાળવાળા પેચ
• ક્યારેક ઉર્ટેરિયા જેવા ચાઠા

📍 ક્યાં થાય છે? (Distribution)

• છાતીનો ઉપરનો ભાગ (V area)
• હાથ અને ફોરઆર્મ
• ગળા
• ક્યારેક ચહેરો
  👉 જે ભાગો રોજ તડકામાં રહે છે (જેમ કે હાથની પીઠ અથવા ચહેરો)
  તેમાં કેટલાક દર્દીઓમાં ઓછું થાય છે – કારણ કે ત્યાં Hardening થઈ ગઈ હોય છે.

🧒 ખાસ પ્રકારો (Variants)

• Juvenile Spring Eruption
  – બાળકોમાં ખાસ કરીને કાન પર નાના દાણા
• PMLE sine eruption
  – તડકામાં જતાં ભારે ખંજવાળ
  – પરંતુ દાણા બહુ ઓછા અથવા ન દેખાતા

🩺 કેટલાક ખાસ ધ્યાનમાં રાખવાના મુદ્દા

ખૂબ ગંભીર અથવા લાંબા સમય ચાલતા કેસમાં
રોગપ્રતિકારક શક્તિ અંગે વિચાર થાય

લાંબા સમય સુધી તડકાથી બચતા દર્દીઓમાં
Vitamin D લેવલ તપાસવાની જરૂર પડી શકે છે.

🔮 રોગનો પ્રવાહ અને આગાહી (Course & Prognosis)

✔ PMLE ખતરનાક નથી
✔ ચામડી પર કાયમી દાગ નથી પડતો
✔ દર વર્ષે ફરી થઈ શકે છે
✔ ઘણા દર્દીઓમાં સમય જતા આપમેળે સુધારો થાય છે
પરંતુ: • ખંજવાળ, ઊંઘમાં તકલીફ, બહાર જવામાં ડર
→ જીવનની ગુણવત્તા અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે

🌞(2)ફોટો ડર્મેટાઈટીસ

જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ (ખાસ કરીને UVA કિરણો) અને કોઈ દવા, કેમિકલ, છોડ અથવા પ્રોડક્ટ સાથે મળીને ચામડીને નુકસાન કરે,ત્યારે થતો ચામડીનો સોજો Photo-dermatitis કહેવાય છે.👉 ફોટો-ડર્મેટાઈટીસ બે પ્રકારની હોય છે:

1️⃣ Photo-toxic Dermatitis2️⃣ Photo-allergic Dermatitis

1️⃣ 🔥 ફોટો-ટૉક્સિક ડર્મેટાઈટીસ (Photo-toxic Dermatitis)

🔸 શું છે?

ફોટો-ટૉક્સિક ડર્મેટાઈટીસ એ સીધી રસાયણિક પ્રતિક્રિયા છે.
દવા અથવા પદાર્થ તડકામાં આવે ત્યારે ચામડી બળી જવા જેવી પ્રતિક્રિયા થાય છે.
✔ કોઈ એલર્જી હોવી જરૂરી નથી
✔ લગભગ કોઈપણ વ્યક્તિમાં થઈ શકે છે
✔ પ્રથમ વખત જ થઈ શકે છે

🔸 ક્યારે અને કેવી રીતે થાય છે?

• દવા / પદાર્થ લીધા પછી
• તડકામાં ગયાના થોડા કલાકોમાં
• ફક્ત તડકામાં આવેલા ભાગો પર

🔸 લક્ષણો

• સનબર્ન જેવી લાલાશ
• બળતરા, દુખાવો
• સોજો
• ક્યારેક પાણી ભરેલા ફોલ્લા
• પછી કાળાશ પડી શકે છે

🔸 સામાન્ય કારણો (Photo-toxic Causes)

💊 દવાઓ

• Doxycycline
• Ciprofloxacin, Ofloxacin
• NSAIDs (Diclofenac, Piroxicam)
• Isotretinoin
• Amiodarone
• Furosemide
• Sulfonamides

🌿 છોડ / કુદરતી પદાર્થ (Phytophotodermatitis)

• લીંબુ, નારંગી
• સેલરી, ધાણા
• ફિગ
• પાર્સલી
  👉 છોડનો રસ ચામડી પર લાગીને તડકામાં જવાથી થાય

🧴 બહારથી લાગતા પદાર્થ

• Perfume
• Essential oils
• Coal tar products
• Some sunscreens (rarely)

2️⃣ 🌼 ફોટો-એલર્જીક ડર્મેટાઈટીસ (Photo-allergic Dermatitis)

🔸 શું છે?

ફોટો-એલર્જીક ડર્મેટાઈટીસ એ ઇમ્યુન (એલર્જીક) પ્રતિક્રિયા છે.
દવા અથવા કેમિકલ તડકામાં બદલાઈને
શરીર તેને એલર્જન તરીકે ઓળખે છે.
✔ એલર્જી ધરાવતા વ્યક્તિમાં જ થાય
✔ પહેલી વખત નહીં – થોડા સમય પછી થાય
✔ ધીમે ધીમે વિકસે છે

🔸 ક્યારે થાય છે?

• દવા / પ્રોડક્ટ વાપર્યા પછી
• 1–3 દિવસ પછી
• શરૂઆત તડકાવાળા ભાગમાં, પછી ફેલાઈ શકે છે

🔸 લક્ષણો

• ખૂબ ખંજવાળ
• લાલ, સુકી, ફોતરીવાળી ત્વચા
• eczema જેવા પેચ
• તડકા વગરના ભાગમાં પણ ફેલાઈ શકે

🔸 સામાન્ય કારણો (Photo-allergic Causes)

🧴 બહારથી લગાવાની વસ્તુઓ

• Perfumes
• Deodorants
• Aftershave lotions
• Antibacterial soaps
• Sunscreens (PABA, benzophenone)

💊 દવાઓ

• Topical NSAIDs (Diclofenac gel)
• Antihistamine creams
• Antifungal creams (rare)
• Sulfa drugs
• Phenothiazines

🌞(3) એક્ટિનિક લાઈકેનોઇડ ડર્મેટાઈટીસ (Actinic Lichenoid Dermatitis-photo lichenoid eczema )

તડકાથી થતો લાંબા સમયનો ચામડીનો સોજાવાળો રોગ

તેને બાળકો માં Childhood Actinic lichenoid dermatitis કહે છે જે adult પ્રકાર કરતાં mild હોય છે.

🔹 એક્ટિનિક લાઈકેનોઇડ ડર્મેટાઈટીસ શું છે?

એક્ટિનિક લાઈકેનોઇડ ડર્મેટાઈટીસ એ સૂર્યપ્રકાશ (તડકો) થી થતો
લાંબા સમય સુધી ચાલતો, ખંજવાળવાળો અને સોજાવાળો ચામડીનો રોગ છે.
આ રોગમાં ચામડી પર લાઈકેન (lichen planus જેવા) દેખાતા દાણા અથવા પેચ થાય છે,
પરંતુ તેનું મુખ્ય કારણ તડકો હોય છે.
👉 આ રોગ
✔ ચેપજન્ય નથી
✔ ખતરનાક નથી
✔ પરંતુ લાંબા સમય સુધી તકલીફ આપી શકે છે

☀️ આ રોગ કેમ થાય છે? (કારણો)

આ રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે:

• તડકો ચામડીમાં ઇમ્યુન પ્રતિક્રિયા ઉત્પન્ન કરે
• શરીર તડકાને સહન ન કરી શકે
• પરિણામે ચામડીમાં લાઈકેનોઇડ સોજો થાય
  મુખ્ય કારણો:
• લાંબા સમય સુધી તડકાનો સંપર્ક
• UVA કિરણો
• તડકાની સામે ચામડીની સંવેદનશીલતા
• કેટલાક દર્દીઓમાં: – એલર્જીક વલણ
  – ઇમ્યુન અસંતુલન
  👉 આ રોગ PMLE કરતાં વધારે લાંબો અને ગંભીર હોઈ શકે છે.

🔹 લક્ષણો (Symptoms)

• સતત અથવા વારંવાર થતી ખંજવાળ
• લાલ, ભૂરા અથવા જાંબલી રંગના નાના દાણા
• દાણા ભેગા થઈને જાડા પેચ બની શકે
• ચામડી રફ અને જાડી લાગે
• સમય જતાં કાળાશ (pigmentation) વધી શકે

📍 ક્યાં થાય છે? (Distribution)

મુખ્યત્વે તડકામાં આવતા ભાગોમાં:

• ચહેરો
• ગળાની બાજુ
• હાથ અને ફોરઆર્મ
• ક્યારેક ગળાની પાછળ અને ઉપરની પીઠ
  👉 ઘણીવાર ચહેરા અને ગળા પર વધુ દેખાય છે.

🕰️ રોગનો સમયગાળો (Course of Disease)

• આ રોગ ધીમે ધીમે વધે છે
• શિયાળામાં થોડો સુધારો
• ઉનાળામાં અથવા તડકામાં ફરી વધે છે
• યોગ્ય સારવાર વગર લાંબા સમય સુધી ચાલે છે
  👉 આ રોગમાં સંપૂર્ણ મટી જવું સમય લે છે.

🌞(4) ક્રોનિક એક્ટિનિક ડર્મેટાઈટીસ (Chronic Actinic Dermatitis – CAD)-chronic actinic lichenoid dermatitis

તડકાથી થતો લાંબા સમયનો અને હઠીલો ચામડીનો રોગ

🔹 CAD શું છે?

ક્રોનિક એક્ટિનિક ડર્મેટાઈટીસ (CAD) એ સૂર્યપ્રકાશ પ્રત્યે અતિસંવેદનશીલતાના કારણે થતો
લાંબા સમય સુધી ચાલતો, ખૂબ ખંજવાળવાળો અને સોજાવાળો ચામડીનો રોગ છે.
આ રોગમાં દર્દીની ચામડી
✔ સામાન્ય તડકાને પણ સહન કરી શકતી નથી
✔ થોડા જ તડકાથી રોગ વધે છે
✔ વર્ષો સુધી ચાલતો રહે છે
👉 આ રોગ
❌ ચેપજન્ય નથી
❌ ખતરનાક નથી
✔ પરંતુ જીવનની ગુણવત્તા પર મોટી અસર કરે છે

☀️ CAD કેમ થાય છે? (કારણો)CADનું ચોક્કસ એક જ કારણ નથી, પરંતુ નીચેના પરિબળો સાથે સંકળાયેલો છે:

• સૂર્યપ્રકાશ (ખાસ કરીને UVA કિરણો)
• ચામડીની અસામાન્ય ઇમ્યુન પ્રતિક્રિયા
• તડકાથી ચામડીમાં થતો સતત સોજો
• અગાઉથી રહેલી: – ફોટો એલર્જી
  – એલર્જીક ખરજવું
  – સંપર્ક એલર્જી (Contact dermatitis)
  👉 ઘણા દર્દીઓમાં CAD એ
  PMLE, Photo-allergic dermatitis અથવા Actinic lichenoid dermatitis પછી વિકસે છે.

🔹 લક્ષણો (Symptoms)

• સતત અને ભારે ખંજવાળ
• લાલ, જાડા અને રફ પેચ
• ચામડી પર ફોતરી
• ચામડી ધીમે ધીમે જાડી અને કાળી થવી
• ક્યારેક તિરાડ, દુખાવો અને બળતરા
• લાંબા સમય પછી ચામડી LSC જેવી લાગી શકે

📍 ક્યાં થાય છે? (Distribution)મુખ્યત્વે તડકામાં આવતા ભાગોમાં:

• ચહેરો
• ગળા
• ગળાની પાછળ (nape of neck)
• હાથ અને ફોરઆર્મ
• ઉપરની છાતી
  👉 ઘણીવાર ચહેરો અને ગળું ખૂબ ગંભીર રીતે અસરગ્રસ્ત હોય છે.

🕰️ રોગનો સમયગાળો (Course of Disease)

• CAD એક લાંબા સમયનો (chronic) રોગ છે
• શિયાળામાં થોડો સુધારો
• ઉનાળામાં અથવા હળવા તડકાથી પણ વધે છે
• યોગ્ય સારવાર વગર વર્ષો સુધી ચાલે શકે છે
  👉 આ રોગ ધીમે ધીમે કાબૂમાં આવે છે, ઝડપથી મટતો નથી.

🧪 તપાસ (Investigations)ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ:

• ફોટો ટેસ્ટ
• પેચ ટેસ્ટ (contact allergy માટે)
• જરૂર પડે તો સ્કિન બાયોપ્સી
  આ તપાસો રોગની પુષ્ટિ અને યોગ્ય સારવાર માટે મદદરૂપ થાય છે.

🌞(5) એક્ટિનિક પ્રુરાઇગો (Actinic Prurigo) / તડકાથી થતો ખંજવાળવાળો દાણાનો રોગ(Actinic Nodular Prurigo / Photo-prurigo પણ આમાં સામેલ થાય છે)

🔹 એક્ટિનિક પ્રુરાઇગો શું છે? (What is it?)

એક્ટિનિક પ્રુરાઇગો એ સૂર્યપ્રકાશ (તડકો) ના કારણે થતો લાંબા સમય સુધી ચાલતો, વારંવાર ફરી થતો અને ખૂબ ખંજવાળવાળો ચામડીનો રોગ છે.
આ રોગમાં તડકામાં આવેલાં ભાગોમાં નાના દાણા, કઠણ દાણા અથવા ગાંઠ જેવી ઘાટા દાણા (nodules) થઈ શકે છે.
👉 આ રોગ
✔ ચેપજન્ય નથી
✔ ગંદકીથી થતો નથી
✔ ખતરનાક નથી
પરંતુ ખંજવાળ અને વારંવાર થવાથી દર્દીને ઘણી તકલીફ આપે છે.

☀️ આ રોગ કેમ થાય છે? (Causes / Etiology)

આ રોગમાં ચામડીનું ઇમ્યુન સિસ્ટમ તડકાને “અલર્જી” જેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે.
સાદી ભાષામાં:

• તડકાથી ચામડીમાં નાના ફેરફારો થાય છે
• કેટલાક લોકોમાં શરીર તેને “એલર્જન” માને છે
• પરિણામે સોજો + ખંજવાળ + દાણા થાય છે
  ✅ કેટલાક દર્દીઓમાં આ રોગ બાળપણથી જોવા મળે છે
  ✅ પરંતુ ઘણા દર્દીઓમાં મોટી ઉંમરમાં પણ શરૂ થઈ શકે છે (Adult onset)
  👉 એટલે બાળપણ/ફેમિલી હિસ્ટરી ન હોવી એ રોગને ના પાડતું નથી.

🔸 Actinic Nodular Prurigo શું છે? (Photo-prurigo / Actinic nodular prurigo)

કેટલાક દર્દીઓમાં તડકાની અસરથી ખૂબ જ ખંજવાળ થાય છે, અને વારંવાર ખંજવાળવાથી:
➡️ નાના દાણા જાડા, કઠણ અને ગાંઠ જેવા બની જાય છે.
આને Actinic Nodular Prurigo અથવા Photo-prurigo કહેવામાં આવે છે.
👉 અહીં “દાણા” કરતાં ખંજવાળ અને ખંજવાળવાની ટેવ રોગને વધુ હઠીલો બનાવે છે.

🔹 લક્ષણો (Symptoms)

• ખૂબ ખંજવાળ (ખાસ કરીને તડકામાં ગયા પછી)
• લાલાશવાળા નાના દાણા
• કઠણ/જાડા દાણા અથવા ગાંઠ જેવા દાણા (nodules)
• ક્યારેક ફોતરી/સુકાપણું
• ખંજવાળવાથી: – દાગ
  – કાળાશ (pigmentation)
  – ચામડી જાડી થવી

📍 ક્યાં થાય છે? (Distribution)

મુખ્યત્વે તડકામાં આવતા ભાગોમાં: • ચહેરો (ક્યારેક)

• ગળા અને ગળાની બાજુ
• હાથ, ફોરઆર્મ
• હાથની પીઠ
• ક્યારેક કાન/કાનની બહારની બાજુ (બાળકોમાં વધુ)
  👉 કેટલાક દર્દીઓમાં હોઠ/આંખ નજીક પણ થઈ શકે છે,
  પરંતુ બધામાં આવું જરૂરી નથી.

⏰ રોગનો સમયગાળો (Course of Disease)

• આ રોગ વારંવાર ફરી થઈ શકે છે
• ખાસ કરીને ઉનાળા/વસંતમાં વધારે
• યોગ્ય કાળજી વગર ધીમે ધીમે હઠીલો બની શકે છે
• યોગ્ય સારવારથી ઘણો કાબૂમાં રાખી શકાય છે
• ઘણા દર્દીઓમાં સમય જતા લક્ષણો ઓછા થવા લાગે છે

🌞🛡️ धूप (UVA/UVB) से होने वाले त्वचा रोगों के लिए पूरी सलाह और उपाय
PMLE, Photo-allergy, CAD, Actinic Lichenoid Dermatitis, Actinic Prurigo जैसी “Sun Allergy / फोटो-डर्मेटोसिस” के लिए विशेष मार्गदर्शन

🔴 1) सबसे महत्वपूर्ण नियम

✅ सुबह 7 बजे से शाम 7 बजे तक धूप से 100% बचें।

👉 खासकर दोपहर 11 से 4 बजे के बीच धूप सबसे तेज होती है — इस समय बाहर जाना जितना हो सके टालें।

🟠 2) बाहर निकलते समय “कपड़ों से सुरक्षा” (Physical Protection)

✅ घर से बाहर जाते समय चेहरा और शरीर की खुली त्वचा को धूप से जरूर बचाएँ।
✔ फुल साइज कपड़ा/मास्क (चेहरा, गर्दन, कान)
✔ फुल स्लीव कपड़े (कॉटन या गहरे रंग बेहतर)
✔ टोपी/कैप/हैट (wide brim हो तो और अच्छा)
✔ छाता (umbrella) भी बहुत अच्छा विकल्प है
👉 याद रखें: कपड़े/टोपी = सबसे भरोसेमंद सुरक्षा

🟡 3) बादल/बारिश में भी क्यों बचना जरूरी है?

✅ बारिश हो या बादल, सूरज दिखाई न दे तब भी Ultraviolet (UV) किरणें आती रहती हैं।
👉 इसलिए ऐसे दिनों में भी ऊपर बताए अनुसार बचाव जरूरी है।

🟢 4) “छोटे काम के लिए बाहर गए” तब भी समस्या हो सकती है

✅ छोटे काम जैसे:

• कपड़े सुखाना
• खरीदारी के लिए जाना
• बच्चे को स्कूल छोड़ना
• बाइक/स्कूटर पर थोड़ा सा जाना
  👉 इस समय भी धूप की एलर्जी/फोटो-डर्मेटोसिस हो सकती है।
  ➡️ इसलिए नियमित बचाव करें।

🔵 5) Sunscreen — कैसे और कितनी बार? (MOST IMPORTANT)

✅ SPF 30 से 50 वाला sunscreen दिन में तीन बार लगाएँ।
(उदाहरण: VISMIT SS LOTION / AVIJ MATT SS GEL — डॉक्टर की सलाह अनुसार)
✅ लगाने का सही तरीका
✔ धूप में जाने से 20 मिनट पहले लगाएँ
✔ सुबह से शुरू करें और हर 3 घंटे में दोबारा लगाएँ
✔ अच्छी मात्रा में खुली त्वचा पर लगाएँ (चेहरा, गर्दन, हाथ)
⚠️ बहुत लोग धूप में रहने के बाद sunscreen लगाते हैं — यह गलत है।
✅ sunscreen पहले लगाना जरूरी है।

💧 6) पानी/पसीना/धोने के बाद क्या करें?

✅ पानी से धोने के बाद तुरंत फिर से sunscreen लगाएँ।
✅ ज्यादा पसीना आए तो भी दोबारा लगाएँ।

🌈 7) UVA vs UVB — मरीजों के लिए आसान समझ

☀️ UVB → सनबर्न/लालिमा ज्यादा करता है
🌤️ UVA → कई मरीजों में “Sun Allergy / फोटो-डर्मेटोसिस” का मुख्य कारण बनता है
👉 UVA कुछ मरीजों में खिड़की के काँच (window glass) से भी असर कर सकता है।
➡️ इसलिए खिड़की के पास लंबे समय बैठने वालों को भी सावधानी रखनी चाहिए।

✅ अंतिम संदेश

😅 नियमित बचाव + नियमित sunscreen + कपड़ों से सुरक्षा रखने सेरोग बहुत अच्छी तरह control हो सकता है।