🌿TOPIC (1)મોર્બિલિફોર્મ / મેક્યુલો-પેપ્યુલર ડ્રગ રેશ(Morbilliform / Maculopapular Drug Rash = Exanthematous Drug Eruption / MDE)

કેટલીક દવાઓ લીધા પછી ચામડી પર લાલ-ગુલાબી ચાંટા + નાના દાણા આવે છે. આ રેશ મીઝલ્સ (ઓરી ) જેવા દેખાય એટલે તેને મોર્બિલિફોર્મ કહે છે.
👉 આ દવાઓથી થતું સૌથી સામાન્ય સ્કિન રિએક્શન છે.

🧠 કેમ થાય છે?

કેટલાક લોકોમાં શરીરનું રક્ષણતંત્ર (ઇમ્યુન સિસ્ટમ) દવાને કારણે ચામડીમાં એલર્જી જેવા પ્રતિભાવ આપે છે, જેથી રેશ થાય છે ⚠️ નોંધ: આનો અર્થ એ નથી કે દવા “ખોટી” છે—પણ તમારા શરીરને તે દવા suit નથી થતી.

⏱️ ક્યારે થાય છે?

1️⃣ નવી દવા શરૂ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે 5 થી 14 દિવસમાં
2️⃣ એ જ દવા ફરી લેવાય તો 1 થી 3 દિવસમાં પણ થઈ શકે
3️⃣ દવા બંધ કર્યા પછી પણ 1–2 દિવસ સુધી રેશ વધતો લાગે, પછી ધીમે ધીમે ઘટે

👀 રેશ કેવી દેખાય છે?

✅ સામાન્ય લક્ષણો
1️⃣ છાતી/પીઠ/પેટ પર પહેલા, પછી હાથ-પગ પર ફેલાય
2️⃣ બંને બાજુ સરખો (symmetrical) રેશ
3️⃣ ખંજવાળ સામાન્ય
4️⃣ દાણા/ચાંટા એકબીજામાં મળી મોટા પેચ જેવો લાગી શકે
5️⃣ રેશ ઓસર્યા પછી ઝીણી છાલ ઉતરે (fine scaling)
❌ સામાન્ય રીતે આ ના હોય.
👉મોં/આંખ/ગુપ્તાંગમાં ઘાવ
👉ચામડીમાં ફોફાં/છાલા
👉ચામડી બળતરા સાથે ઊતરવી (burn જેવી peeling)

💊 કઈ દવાઓથી વધુ થાય છે? (Common + Uncommon examples)

⚠️ મહત્વપૂર્ણ: નીચેની યાદી “લગભગ બધી સામાન્ય” દવાઓ કવર કરે છે, પરંતુ દુનિયાની દરેક દવા નથી. ✅ દર્દીએ બધી દવાઓ બતાવવી: પ્રિસ્ક્રિપ્શન, OTC, આયુર્વેદિક/હર્બલ, ટોનિક, પેઇનકિલર, ક્રીમ-ઓઇન્ટમેન્ટ—બધી.

A) 🦠 Antibiotics (એન્ટિબાયોટિક્સ) – સૌથી સામાન્ય કારણ
1️⃣ Penicillins: Amoxicillin, Ampicillin, Cloxacillin, Piperacillin-Tazobactam, Augmentin (Amoxicillin-Clavulanate)
2️⃣ Cephalosporins: Cephalexin, Cefuroxime, Cefixime, Cefpodoxime, Ceftriaxone, Cefotaxime, Cefepime
3️⃣ Sulfonamides: Cotrimoxazole / TMP-SMX (સલ્ફા દવા—ખાસ ધ્યાન)
4️⃣ Macrolides: Azithromycin, Clarithromycin, Erythromycin
5️⃣ Tetracyclines: Doxycycline, Minocycline
6️⃣ Fluoroquinolones: Ciprofloxacin, Levofloxacin, Ofloxacin, Moxifloxacin
7️⃣ Others (થોડી uncommon પણ મહત્વની): Vancomycin, Linezolid, Clindamycin, Metronidazole, Nitrofurantoin
B) 🫁 TB / Leprosy / Long-course drugs
1️⃣ Anti-TB: Rifampicin, Isoniazid (INH), Pyrazinamide, Ethambutol
2️⃣ Anti-leprosy: Dapsone (ખાસ એલર્જી/રેશ થવાની સંભાવના), Rifampicin, Clofazimine
C) 🔥 Pain killers / Fever medicines (NSAIDs)
1️⃣ NSAIDs: Ibuprofen, Diclofenac, Aceclofenac, Naproxen, Indomethacin, Etoricoxib, Aspirin
2️⃣ Paracetamol (Acetaminophen): ક્યારેક રેશ થઈ શકે (ઓછું પણ શક્ય)
D) 🧠 Fits / Epilepsy medicines (આ ગ્રુપમાં ગંભીર રિએક્શન પણ થઈ શકે)
Phenytoin, Carbamazepine, Lamotrigine, Phenobarbital, Oxcarbazepine
(Valproateમાં ઓછું, પણ શક્ય)
E) 🦶 Uric acid / Gout medicines
Allopurinol (ખાસ ધ્યાન), Febuxostat (ક્યારેક)
F) ❤️ BP / Heart medicines
1️⃣ ACE inhibitors: Enalapril, Lisinopril, Ramipril
2️⃣ ARBs: Losartan, Telmisartan, Olmesartan
3️⃣ Beta blockers: Atenolol, Metoprolol, Propranolol
4️⃣ Calcium channel blockers: Amlodipine, Diltiazem
5️⃣ Diuretics: Hydrochlorothiazide, Furosemide
G) 🍬 Diabetes medicines (ઓછું પણ શક્ય)
Metformin (rare), Sulfonylureas (Glimepiride, Gliclazide), DPP-4 inhibitors (Sitagliptin/Vildagliptin), SGLT2 inhibitors (Dapagliflozin/Empagliflozin)
H) 🧴 Acid / Gastric medicines
PPIs: Pantoprazole, Omeprazole, Esomeprazole, Rabeprazole
H2 blockers: Famotidine (rare), Ranitidine (where used)
I) 🧠 Psychiatric medicines (ક્યારેક)
SSRIs: Fluoxetine, Sertraline
Antipsychotics: Olanzapine, Risperidone (rare)
Mood stabilizers: Lithium (varied eruptions)
J) 🦠 Antiviral / HIV medicines (કેટલીકમાં રેશ સામાન્ય)
Acyclovir/Valacyclovir (rare), Oseltamivir (rare)
HIV/ART examples: Abacavir (ખાસ alert), Nevirapine, Efavirenz
K) 🍄 Antifungal medicines (ક્યારેક)
Fluconazole, Itraconazole, Terbinafine
L) 🧬 Biologics / Immunotherapy / Chemo (uncommon but possible)
TNF inhibitors: Adalimumab, Etanercept, Infliximab
IL inhibitors: Secukinumab, Ustekinumab (varied eruptions)
Chemo examples: Taxanes, Pemetrexed (અને બીજા)
M) 🧪 Contrast dye / Vaccines / Supplements (ક્યારેક)
CT/MRI contrast media (injection dye), Vaccines (rare), Herbal/OTC supplements (possible)

🚨 ક્યારે તાત્કાલિક ઇમરજન્સી

આ લક્ષણો હોય તો મોડું ન કરો: 1️⃣ તાવ વધારે
2️⃣ મોં/આંખ/ગુપ્તાંગમાં ઘાવ, આંખ લાલ/દુખાવા સાથે પાણી
3️⃣ ફોફાં/છાલા, ચામડી ઉતરવા લાગે
4️⃣ રેશ સાથે ઘણું બળતરા/દુખાવો (painful rash)
5️⃣ ચહેરા પર સોજો (facial swelling)
6️⃣ શ્વાસમાં તકલીફ, ચક્કર, બેહોશી
7️⃣ આંખ પીળી/ઘણું ઉલ્ટી/ઘણું કમજોરી (અંદરના અંગોની અસર)

⏳ કેટલા દિવસમાં ઠીક થાય?

દવા બદલાય/બંધ થાય અને યોગ્ય સારવાર મળે તો: 1️⃣ સામાન્ય રીતે 3–7 દિવસમાં સુધારો
2️⃣ સંપૂર્ણ રીતે 1–2 અઠવાડિયામાં ઠીક
3️⃣ ક્યારેક ઝીણી છાલ અથવા હળવો ડાઘ થોડા દિવસ રહે

📝 ભવિષ્ય માટે મહત્વની સલાહ

1️⃣ જે દવા શંકાસ્પદ છે તેનું નામ લખીને સાચવી રાખો
2️⃣ આગળથી કોઈપણ ડોક્ટરને આ રિએક્શન વિશે પહેલેથી કહો
3️⃣ જૂની/બાકી દવા પોતાની રીતે ફરી શરૂ ન કરો
4️⃣ “Drug Allergy” યાદીમાં દવાની નોંધ રાખો (મોબાઈલ નોટ્સમાં પણ)

🌿TOPIC (2-A)દવા ને કારણે થતી અર્ટિકેરિયા – શીરસ (Urticaria / Hives)

દવા લીધા પછી શરીર પર ઉઠેલા, લાલ-ગુલાબી, ખૂબ ખંજવાળવાળા “ચાઠા વ્હીલ્સ” જેવી ફોડલી પડે છે.➡️ ખાસ ઓળખ: દરેક ચાઠા, ઢીંમચા 24 કલાકથી ઓછા સમયમાં ગાયબ થઈ જાય અને બીજે સ્થાન પર નવા આવે (ફરતા/માઇગ્રેટ કરતા રહે).

✅ સામાન્ય રીતે:દવા લીધા પછી મિનિટોમાંથી લઈને 1–2 કલાકમાં શરૂ થઈ શકે. કેટલાક કેસમાં 1–3 દિવસમાં પણ થઈ શકે. એ જ દવા ફરી લેવાય તો રિએક્શન ઝડપી અને વધારે થઈ શકે

🔴કઈ દવાઓથી વધારે થાય? (Common + Uncommon Examples)

⚠️ નોંધ: કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે. નીચે “જ્યાં વધારે જોવા મળે” એવી યાદી છે.

A) ખૂબ સામાન્ય કારણ
1️⃣ Pain killer / Fever medicines (NSAIDs)
Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac, Aceclofenac, Naproxen, Indomethacin, Etoricoxib
2️⃣ Antibiotics
👉Penicillin group: Amoxicillin, Ampicillin, Augmentin (Amoxicillin-Clavulanate)
👉Cephalosporins: Cefixime, Cefpodoxime, Cefuroxime, Ceftriaxone
👉Sulfa: Cotrimoxazole / TMP-SMX
👉Fluoroquinolones: Ciprofloxacin, Levofloxacin, Ofloxacin
👉Others (ક્યારેક): Azithromycin, Doxycycline, Clindamycin, Metronidazole

B) ઓછું પરંતુ મહત્વનું
3️⃣ Contrast dye (CT/MRI injection dye)
4️⃣ Opioid pain medicines (codeine / morphine જેવી)
6️⃣ Vaccines (ક્યારેક)
7️⃣ PPIs / acidity medicines: Pantoprazole, Omeprazole (rare)
8️⃣ Herbal/OTC supplements (ક્યારેક)

✅દર્દી માટે સૂચનાઓ (Instructions)

✅ શું કરવું?
👉જે નવી દવા શરૂ કરી હોય તેની માહિતી તરત ડૉક્ટરને આપો
👉ડૉક્ટર કહે તો શંકાસ્પદ દવા બંધ/બદલો (પોતાની રીતે નહિ)
👉ખંજવાળ માટે ડૉક્ટર મુજબ એન્ટિહિસ્ટામિન ટેબ્લેટ લો
👉ઠંડો પાટો, કોટન કપડાં, ગરમ પાણી/સ્પાઈસી ફૂડ/આલ્કોહોલ ટાળો (કેટલાંકમાં ખંજવાળ વધારી શકે)
⚠️ શું ટાળવું?
❌પોતાની રીતે NSAID painkiller ફરી ફરી લેવું
❌ઘણા બધા OTC દવાઓ એકસાથે લેવી
❌જૂની “બાકી દવા” પોતે જ શરૂ કરવી

🌿TOPIC (2-B) દવા ને કારણે થતો એન્જિયોેઈડીમા (Angioedema / “અચાનક સોજો”)

દવા લીધા પછી ચામડીની અંદરનો ઊંડો સોજો આવે છે—ખાસ કરીને:➡️ હોઠ, પાંપણ, ચહેરો, જીભ, ગળું, ક્યારેક હાથ-પગ/ગુપ્તાંગ.ખંજવાળ હોય પણ શકે, ન પણ હોય. ક્યારેક દુખાવો/બળતરા થાય.

કેટલાકમાં મિનિટોથી 1–2 કલાકમાં સોજો આવે
કેટલાકમાં 1–3 દિવસમાં
ખાસ મહત્વની વાત: BP ની ACE inhibitor દવાઓથી થતો એન્જિયોેડીમા
દવા શરૂ કર્યા પછી દિવસો, મહિના કે વર્ષો પછી પણ અચાનક થઈ શકે
ઘણીવાર દાણા (urticaria) વગર માત્ર સોજો જ થાય

💊 કઈ દવાઓથી એન્જિયોેડીમા થાય? (Common + Uncommon Examples)

A) બહુ મહત્વની / Common
1️⃣ BP ની ACE inhibitor દવાઓ
Enalapril, Ramipril, Lisinopril, Perindopril, Captopril
➡️ ખાસ: ઘણીવાર માત્ર હોઠ/જીભ/ગળાનો સોજો, ખંજવાળ ઓછું
2️⃣ NSAIDs / Aspirin
Aspirin, Ibuprofen, Diclofenac, Aceclofenac વગેરે (ક્યારેક urticaria સાથે)
3️⃣ Antibiotics
Amoxicillin, Augmentin, Cephalosporins, Cotrimoxazole, Fluoroquinolones

B) ઓછું પરંતુ જોવા મળે
4️⃣ ARBs (BP): Losartan, Telmisartan, Olmesartan (rare)
5️⃣ Contrast dye (CT/MRI dye)
6️⃣ Biologic injections / infusion medicines (rare)
7️⃣ Herbal / OTC supplements (possible)

✅ 4) દર્દી માટે સૂચનાઓ (Instructions)

✅ શું કરવું?
👉હોઠ/ચહેરો/જીભ/ગળાનો સોજો થાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટર/ઇમરજન્સી
👉કઈ દવા લીધી, ક્યારે લીધી, પહેલા પણ આવું થયું હતું કે નહિ—આ માહિતી તૈયાર રાખો
👉જો BP ની ACE inhibitor દવા ચાલતી હોય તો ડૉક્ટરને ખાસ કહો
👉ડૉક્ટર કહે ત્યાં સુધી શંકાસ્પદ દવા ફરી ન લો
⚠️ ખાસ ચેતવણી (ACE inhibitor વિશે)
❌જો ACE inhibitor થી angioedema શંકાસ્પદ હોય તો ઘણીવાર તે દવા ફરી ક્યારેય ન લેવાય (ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ વિકલ્પ આપવો પડે)

🚨 5) ખતરાના લક્ષણો (Danger Signs)

નીચેના લક્ષણોમાં એમ્બ્યુલન્સ/ઇમરજન્સી:
👉જીભ/ગળામાં સોજો, અવાજ બદલાય, થૂંક ગળી ન શકાય
👉શ્વાસમાં તકલીફ, ઘસઘસાટ, સીટીઓ જેવો શ્વાસ
👉ચક્કર, બેહોશી, BP ઘટવું
➡️ જીવલેણ બની શકે છે—મોડું ન કરો.

🚨TOPIC (3)SJS / TEN (Stevens–Johnson Syndrome / Toxic Epidermal Necrolysis)-દવા ને કારણે થતું ગંભીર સ્કિન રિએક્શન

⚠️ આ એક ઇમરજન્સી છે.SJS/TEN માં ચામડી અને મોં/આંખ/ગુપ્તાંગની અંદરની ચામડીમાં ઘા + છાલા + ચામડી ઊતરવી જેવી ગંભીર સમસ્યા થઈ શકે છે. સમયસર સારવાર ન મળે તો જોખમ વધી શકે.

✅ SJS / TEN શું છે.

કેટલીક દવાઓ લીધા પછી દુર્લભ રીતે શરીરમાં એવો રિએક્શન થાય છે કે ચામડીની ઉપરની પાતળી સ્તર ઘાયલ થઈ છાલા પડે અને ક્યારેક ચામડી ઊતરવા લાગે.
🔸 SJS અને TEN માં ફરક શું?
SJS: ચામડી ઊતરવાનું પ્રમાણ ઓછું
TEN: ચામડી ઊતરવાનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે
👉 બંને એક જ રોગના “ગંભીરતા પ્રમાણે” અલગ નામ છે.

⏱️ ક્યારે થાય છે? (Timeline)

👉નવી દવા શરૂ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે 1 થી 4 અઠવાડિયામાં શરૂ થઈ શકે
👉ક્યારેક એ જ દવા ફરી લેવાય તો ઝડપી પણ થઈ શકે

💊 કઈ દવાઓથી વધુ જોખમ રહે છે? (Common + Important examples)

⚠️ નોંધ: કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પરંતુ નીચેની દવાઓમાં જોખમ વધારે જોવા મળે છે:

A) ગાઉટ/યુરિક એસિડ
☑️Allopurinol (ખાસ ધ્યાન)
B) ફિટ્સ/એપિલેપ્સી ની દવાઓ
☑️Carbamazepine
☑️Phenytoin
☑️Lamotrigine
☑️Phenobarbital / Oxcarbazepine. ☑️(ક્યારેક) Valproate પણ
C) એન્ટિબાયોટિક્સ
☑️Cotrimoxazole (TMP-SMX) (સલ્ફા દવા—ખાસ ધ્યાન)
☑️ક્યારેક: Penicillin/Amoxicillin, Cephalosporins, Fluoroquinolones
D) પેઇન કિલર્સ (NSAIDs)
☑️Aspirin, Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, piroxicam (કેટલાંક ખાસ પ્રકારની NSAIDs માં જોખમ વધારે હોઈ શકે)
E) HIV/કેટલાક એન્ટીવાયરલ
☑️કેટલાક ART માં જોખમ (ડૉક્ટર માર્ગદર્શન જરૂરી) Nevirapine (ખાસ ધ્યાન)(ક્યારેક) અન્ય ART દવાઓ પણ

🚨 શરૂઆતના લક્ષણો (Early warning signs)

ઘણીવાર પહેલા “ફ્લૂ જેવાં” લક્ષણો આવે:
👉 તાવ, શરીર તૂટવું, કમજોરી
👉 ગળામાં દુખાવો/ઉધરસ
👉 આંખમાં લાલાશ/બળતરા/પાણી
પછી ચામડી પર:
👉 ખંજવાળ કરતાં દુખાવો/બળતરા વધારે (painful rash)
👉 લાલ/જાંબલી “દાઝ્યા જેવો” રેશ
👉 છાલા પડવા
👉 ચામડી ઉતરવા લાગવી

👄👁️ મોં–આંખ–ગુપ્તાંગનાં લક્ષણો (Key clue)

👉 મોંમાં ઘા, હોઠ પર કાળાશ/રક્તમિશ્રિત પડ
👉 આંખમાં લાલાશ/દુખાવો/આંસુ/પ્રકાશ સહન ન થવો
👉 ગુપ્તાંગમાં ઘા/દુખાવો/બળતરા
🔴 મોં/આંખમાં ઘા + છાલા/ચામડી ઊતરવી = ઇમરજન્સી.

✅ દર્દી માટે “શું કરવું–શું ન કરવું”

✅ શું કરવું
👉 તાત્કાલિક હોસ્પિટલ/ડર્મેટોલોજિસ્ટ
👉 તમે લીધેલી બધી દવાઓ સાથે લઈ જાઓ:
પ્રિસ્ક્રિપ્શન, સ્ટ્રીપ/બોટલ, ઇન્જેક્શન વિગતો
OTC painkiller, કોલ્ડ-કફ સિરપ, હર્બલ/આયુર્વેદિક—બધું
👉 આંખ માટે ઓફ્થાલ્મોલોજિસ્ટની તાત્કાલિક સલાહ ખૂબ જરૂરી
❌ શું ન કરવું
🔴 ઘેર રહીને “રેશની ક્રીમ” લગાવી રાહ જોવી
🔴 પોતાની રીતે દવા બંધ/બદલવી (ખાસ કરીને BP/ડાયાબિટીસ/ફિટ્સની દવાઓ)
🔴 જૂની દવા ફરી શરૂ કરવી
⚠️ પરંતુ: જો ઉપરના ઇમરજન્સી લક્ષણો હોય તો પ્રાથમિકતા હોસ્પિટલ—દવા વિશે નિર્ણય ડૉક્ટર ત્યાં કરશે.

📝 ભવિષ્ય માટે સૌથી મહત્વનું

👉 કારણ બનેલી દવાનું નામ લખીને સાચવો
👉 મોબાઇલમાં “Severe Drug Reaction (SJS/TEN)” તરીકે નોંધ કરો
👉 આગળ કોઈપણ ડૉક્ટરને સૌપ્રથમ આ ઇતિહાસ કહો
👉 પોતાની રીતે એ જ દવા/સમાન ગ્રુપની દવા ફરી ન લો

🎯TOPIC (4)-દવા ના કારણે થતો Erythema Multiforme (EM)

કેટલીક દવાઓ લીધા પછી (અને ક્યારેક ઈન્ફેક્શન પછી) ચામડી પર ગોળ “ટાર્ગેટ/નિશાન” જેવા દાણા ઊભા થાય છે.
👉 આમાં દાણા વર્તુળાકાર, મધ્ય ભાગ થોડો ગાઢ/જાંબલી, અને આસપાસ લાલ વળયો જેવો દેખાય છે.

👉 નવી દવા શરૂ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે 1–3 અઠવાડિયામાં થાય છે. 👉 એ જ દવા ફરી લેવાય તો 1–3 દિવસમાં પણ થઈ શકે

👀 કેવી રીતે ઓળખશો?

✅ સામાન્ય લક્ષણો
👉 હાથની ઉપરની બાજુ/પગ/હાથ-પગની આંગળીઓ પાસે વધારે
👉 “ટાર્ગેટ” જેવા ગોળ દાણા
👉 ક્યારેક ખંજવાળ અથવા બળતરા
👉 કેટલાકમાં હોઠ/મોંમાં ઘા થઈ શકે (EM major)

💊 કઈ દવાઓથી થઈ શકે?

👉 Pain killers (NSAIDs): Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen વગેરે
👉 Antibiotics: Amoxicillin/Augmentin, Cefixime, Cotrimoxazole (સલ્ફા), Ciprofloxacin વગેરે
👉 Fits ની દવાઓ: Carbamazepine, Phenytoin, Lamotrigine વગેરે
👉 ક્યારેક અન્ય દવાઓ પણ કારણ બની શકે

🚨 ક્યારે ઇમરજન્સી?

નીચેના લક્ષણો હોય તો તાત્કાલિક હોસ્પિટલ:
👉 તાવ સાથે રેશ ઝડપથી વધે
👉 મોં/આંખ/ગુપ્તાંગમાં ઘા
👉 છાલા પડે અથવા ચામડી ઉતરવા લાગે
👉 રેશમાં ઘણો દુખાવો/બળતરા
🔴 આ સ્થિતિ SJS/TEN જેવી ગંભીર દવા એલર્જી તરફ સંકેત હોઈ શકે.

🚨TOPIC (5) ડૈસ (DRESS-Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symptoms), DIHS-Drug induced hypersensitivity syndrome ) – દવા કારણે થતો ગંભીર એલર્જી રિએક્શન

આ માં કેટલીક દવાઓ લીધા પછી શરીરમાં 2–6 અઠવાડિયા બાદ તીવ્ર એલર્જી જેવી પ્રતિક્રિયા થાય છે, જેમાં:
✅ તાવ
✅ વિશાળ રેશ
✅ ચહેરા પર સોજો
✅ લિમ્ફ નોડ્સ ફૂલવું
✅ અને બ્લડ ટેસ્ટમાં ઈઓસિનોફિલ વધવું (એક પ્રકારના સફેદ રક્તકણ)
✅ સાથે અંદરના અંગો પર પણ અસર થઈ શકે છે.

⏱️ ક્યારે થાય છે? (Timeline)

👉 સામાન્ય રીતે નવી દવા શરૂ કર્યા પછી 2 થી 6 અઠવાડિયામાં
👉 ક્યારેક 8 અઠવાડિયા સુધી પણ મોડું શરૂ થઈ શકે
👉 એ જ દવા ફરી લેવાય તો ઝડપી પણ થઈ શકે
🔴 એટલે “દવા લીધા પછી ઘણા દિવસો/અઠવાડિયા બાદ” રેશ થાય તો DRESS ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી.

💊 કઈ દવાઓથી વધારે જોખમ રહે છે? (Common + Important examples)

⚠️ કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પણ નીચેની દવાઓમાં જોખમ વધારે જોવા મળે છે:
A) ગાઉટ/યુરિક એસિડ
Allopurinol
B) ફિટ્સ/એપિલેપ્સી ની દવાઓ
Carbamazepine
Phenytoin
Lamotrigine
Phenobarbital / Oxcarbazepine
C) કેટલાક એન્ટિબાયોટિક્સ
Cotrimoxazole / TMP-SMX (સલ્ફા દવા)
ક્યારેક અન્ય એન્ટિબાયોટિક્સ પણ
D) હોસ્પિટલમાં અપાતી કેટલીક દવાઓ
Vancomycin (ક્યારેક)
E) અન્ય (ઓછું પરંતુ શક્ય)
કેટલીક HIV દવાઓ, કેટલીક લાંબા સમયની દવાઓ, અને ક્યારેક હર્બલ/OTC દવાઓ પણ

👀 લક્ષણો (Symptoms)

✅ શરૂઆતના સામાન્ય લક્ષણો
☑️ તાવ
☑️ શરીર તૂટવું, બહુ થાક
☑️ ગળામાં દુખાવો/ઉધરસ (ક્યારેક)
✅ ચામડી પર
☑️ આખા શરીર પર લાલ ચાંટા/દાણા જેવા રેશ
☑️ ખંજવાળ
☑️ રેશ “ઘન/ઉઠેલો” લાગે
☑️ ચહેરા પર સોજો (આ બહુ મહત્વનો સંકેત છે)
✅ અન્ય
☑️ ગળા/કાંખ/જાંઘમાં ગાંઠ (લિમ્ફ નોડ) ફૂલવી
☑️ ક્યારેક આંખ પીળી, ઉલ્ટી/મંદી, ભૂખ ન લાગવી (લીવર અસર)
☑️ ક્યારેક શ્વાસમાં તકલીફ (ફેફસા અસર)

🆘 ક્યારે તાત્કાલિક હોસ્પિટલ જવું? (Danger Signs)

નીચેના લક્ષણો હોય તો મોડું ન કરો:
✅ તાવ સાથે રેશ ઝડપથી ફેલાય
✅ ચહેરા પર વધારે સોજો
✅ આંખ પીળી / ગાઢ પીળો પેશાબ / સતત ઉલ્ટી (લીવર અસર)
✅ શ્વાસમાં તકલીફ / છાતીમાં દુખાવો
✅ ખૂબ કમજોરી, બેહોશી
✅ રેશ સાથે છાલા/ચામડી ઊતરવી (SJS/TEN જેવી ગંભીર સ્થિતિ હોઈ શકે)

🟢 દર્દીએ શું કરવું? (Do’s & Don’ts)

✅ શું કરવું
👉 તાત્કાલિક ડૉક્ટર/હોસ્પિટલ
👉 તમે લીધેલી બધી દવાઓ સાથે લઈ જાઓ:
પ્રિસ્ક્રિપ્શન, સ્ટ્રીપ/બોટલ
OTC painkiller, કોલ્ડ-કફ સિરપ
આયુર્વેદિક/હર્બલ/સપ્લિમેન્ટ—બધું
👉 ડૉક્ટર કહે તો શંકાસ્પદ દવા બંધ/બદલવી
👉 ઘણા કેસમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થઈ સારવાર અને મોનિટરિંગ જરૂરી બને
❌ શું ન કરવું
🔴 ઘેર બેસીને રાહ જોવી
🔴 પોતાની રીતે સ્ટેરોઇડ/એન્ટિબાયોટિક શરૂ કરવી
🔴 જૂની/બાકી દવા ફરી શરૂ કરવી

📝 ભવિષ્ય માટે સૌથી મહત્વનું

☑️ કારણ બનેલી દવાનું નામ લખીને સાચવો
☑️ મોબાઈલમાં “Severe Drug Reaction (DRESS)” તરીકે નોંધ કરો
☑️ આગળ કોઈપણ ડૉક્ટરને સૌપ્રથમ આ ઇતિહાસ કહો
☑️ પોતાની રીતે એ જ દવા/સમાન ગ્રુપની દવા ફરી ન લો

🚨TOPIC (6)AGEP (Acute Generalized Exanthematous Pustulosis)દવા કારણે થતી અચાનક રસી ભરેલા દાણાવાળી” એલર્જી

AGEPમાં દવા લીધા પછી ચામડી પર સોય ની ટોચ જેટલા નાના-નાના રસી ભરેલા દાણા (pustules) લાલાશવાળી ચામડી પર એકસાથે બહુ વધારે પ્રમાણમાં દેખાય છે.
👉 આ રસી સામાન્ય રીતે જંતુજન્ય (ઇન્ફેક્શન) નથી, એટલે મોટા ભાગે “ચેપ” નથી—આ દવા એલર્જી છે.

⏱️ ક્યારે થાય છે?

👉 ઘણીવાર નવી દવા શરૂ કર્યા પછી 1–3 દિવસમાં શરૂ થઈ શકે
👉 કેટલાક કેસમાં એક અઠવાડિયા સુધી પણ લાગી શકે
👉 દવા બંધ થયા પછી સામાન્ય રીતે થોડા દિવસમાં રેશ થંભે, અને પછી ઝીણી છાલ ઉતરે (peeling)

👀 લક્ષણો

✅ ચામડી પર
👉 અચાનક લાલાશ અને તેના ઉપર ઘણા નાના પુસ ભરેલા દાણા
👉 દાણા સામાન્ય રીતે વાળના રોમછિદ્રથી જોડાયેલા નથી (non-follicular)
👉 બળતરા/ખંજવાળ થઈ શકે
👉 ઘણીવાર શરૂઆત મોઢા પાસે/ચહેરા, કાંખ, જાંઘની વચ્ચે, શરીરના વળાંકવાળા ભાગોમાં થઈને પછી ફેલાય
✅ શરીરમાં
👉 તાવ
👉 શરીર તૂટવું/કમજોરી
👉 ક્યારેક ગળામાં દુખાવો જેવી લાગણી

💊 કઈ દવાઓથી AGEP થઈ શકે? (Common examples)

⚠️ કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પરંતુ નીચેની દવાઓમાં જોખમ વધારે જોવા મળે છે:
A) એન્ટિબાયોટિક્સ (સૌથી સામાન્ય)
☑️ Amoxicillin / Augmentin
☑️ Cefixime / Ceftriaxone જેવા cephalosporins
☑️ Azithromycin (ક્યારેક)
☑️ Ciprofloxacin / Levofloxacin
☑️ Cotrimoxazole (સલ્ફા દવા—ક્યારેક)
B) પેઇન કિલર્સ (NSAIDs)
☑️ Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, Aceclofenac વગેરે
C) અન્ય (ઓછું પરંતુ શક્ય)
☑️ Hydroxychloroquine (ક્યારેક મોડું શરૂ થઈ શકે)
☑️ Terbinafine જેવી antifungal દવાઓ (ક્યારેક)
☑️ અન્ય કેટલીક દવાઓ/ઇન્જેક્શન પણ

✅ દર્દીએ શું કરવું? (Instructions)

1️⃣ તાત્કાલિક ડૉક્ટરને બતાવો
2️⃣ તમે લીધેલી બધી દવાઓ સાથે લઈ જાઓ:
🔴 પ્રિસ્ક્રિપ્શન, ગોળીનો સ્ટ્રીપ/બોટલ
🔴 OTC painkiller, કોલ્ડ-કફ સિરપ
🔴 હર્બલ/આયુર્વેદિક/સપ્લિમેન્ટ—બધું
3️⃣ ડૉક્ટર કહે તો શંકાસ્પદ દવા બંધ/બદલવી
4️⃣ ડૉક્ટર પ્રમાણે ખંજવાળ/બળતરા માટે ટેબ્લેટ અને લગાવવાની ક્રીમ
5️⃣ ઘરેથી કાળજી:
🟢 ઠંડા પાટા, કોટન કપડાં
🟢 ગરમ પાણી, સ્ક્રબ, પરફ્યુમવાળા પ્રોડક્ટ્સ ટાળો
🟢 પૂરતું પાણી પીવો
⚠️ નોંધ: AGEPમાં ઘણીવાર બ્લડ ટેસ્ટ (CBC વગેરે) કરવો પડે છે—ડૉક્ટર માર્ગદર્શન જરૂરી.

⏳ કેટલા દિવસમાં ઠીક થાય?

કારણ બનેલી દવા બંધ થયા પછી:
👉 સામાન્ય રીતે થોડા દિવસમાં નવા દાણા બંધ થાય
👉 પછી 1–2 અઠવાડિયામાં રેશ ઘટે અને ઝીણી છાલ ઉતરે

📝 ભવિષ્ય માટે સૌથી મહત્વનું

👉 કારણ બનેલી દવાનું નામ લખીને સાચવો
👉 મોબાઈલમાં “Severe Drug Reaction (AGEP)” તરીકે નોંધ કરો
👉 આગળ કોઈપણ ડૉક્ટરને/હોસ્પિટલમાં પહેલા જ જણાવો
👉 પોતાની રીતે એ જ દવા ફરી ન લો

💊(7) દવા કારણે થતો લાઈકેનોઈડ રેશ(Drug-Induced Lichenoid Rash / Lichenoid Drug Eruption)

કેટલીક દવાઓ લીધા પછી ચામડી પર જાંબલી-ભૂરા/લાલાશવાળા, ચપટા-ઉઠેલા નાના દાણા અથવા પેચ થાય છે, જેને લાઈકેનોઈડ રેશ કહે છે.

👉 આ રેશ ઘણીવાર ખંજવાળવાળો હોય છે અને સાજો થયા પછી કાળાશ/ડાઘ રહી શકે છે.

✅ આ રેશ “લાઈકેન પ્લેનસ” જેવો દેખાય છે, સમયસર ઓળખ અને યોગ્ય સલાહથી સામાન્ય રીતે કાબૂમાં આવી જાય છે.

⏱️ક્યારે થાય છે? (Timeline)

👉 આ રેશનું ખાસ લક્ષણ એ છે કે તે મોડું શરૂ થાય છે:
👉 નવી દવા શરૂ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે 1 થી 6 મહિનામાં
ક્યારેક 2–6 અઠવાડિયામાં પણ થઈ શકે
👉 ક્યારેક એક વર્ષ પછી પણ દેખાય
✅ દવા બંધ થયા પછી પણ રેશ ધીમે ધીમે ઘટે છે—ઠીક થવામાં અઠવાડિયા થી મહિના લાગી શકે.

🟢 કેવી રીતે દેખાય છે? (Symptoms & Look)

✅ ચામડી પર:
👉 નાના ચપટા દાણા/પેચ (violet/ભૂરા-લાલ રંગના)
👉 ઘણીવાર ઘણા ભાગમાં ફેલાયેલો (trunk + હાથ-પગ)
👉 કેટલાકમાં સૂર્યપ્રકાશ વાળા ભાગમાં વધારે (ચહેરો/ગળું/હાથની ઉપરલી બાજુ)
👉 ખંજવાળ સામાન્ય
👉 સાજા થયા પછી ભૂરા/કાળા ડાઘ (pigmentation) રહી શકે
✅ ક્યારેક:
👉 મોંમાં સફેદ લાઈનો/છાલા/બળતરા
👉 હોઠ/જનિટલ ભાગમાં બળતરા/ઘા (ઓછું, પરંતુ શક્ય)
👉 ક્યારેક નખમાં ફેરફાર (rare)

💊 કઈ દવાઓથી થઈ શકે? (Common + Known examples)

⚠️ કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પરંતુ નીચેની દવાઓમાં આ પ્રકારનો રેશ વધુ જોવા મળે છે:
A) BP/હાર્ટની દવાઓ
✅ Beta-blockers: Atenolol, Metoprolol, Propranolol
✅ ACE inhibitors: Enalapril, Ramipril, Lisinopril
✅ Calcium channel blockers: Amlodipine
✅ Diuretics (water tablets): Hydrochlorothiazide (ક્યારેક)
B) પેઇન કિલર્સ (NSAIDs)
✅Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, Aceclofenac વગેરે
C) ડાયાબિટીસ/કોલેસ્ટ્રોલની દવાઓ (ક્યારેક)
✅ અમુક Sulfonylurea દવાઓ
✅ અમુક Statins (cholesterol) — rare
D) અન્ય દવાઓ (ઓછું પરંતુ શક્ય)
✅ અમુક એન્ટિબાયોટિક્સ (rare)
✅ TB જેવી લાંબા સમયની કેટલીક દવાઓ (rare)
✅ અમુક psychiatric દવાઓ (rare)
✅ કેટલાક injection/biologic/immune medicines (rare)
🔴 તેથી દર્દીએ “હું તો બહુ સમયથી દવા લઉં છું” એમ માનીને અવગણવું નહીં—મોડું પણ થઈ શકે છે.

⛔ દર્દીએ શું કરવું? (Instructions)

✅ 1) ડૉક્ટરને તરત બતાવો
✅ 2) તમે લેતા બધા મેડિસિનની યાદી આપો:
☑️ પ્રિસ્ક્રિપ્શન દવા
☑️ OTC પેઇન કિલર/કોલ્ડ-કફ દવા
☑️ હર્બલ/આયુર્વેદિક/સપ્લિમેન્ટ
✅ 3) ડૉક્ટર સલાહ મુજબ જ કારણ બનેલી દવા બદલવી/બંધ કરવી
⚠️ BP/હાર્ટ/ડાયાબિટીસ/થાઈરોઈડ જેવી દવા પોતાની રીતે બંધ ન કરો.
✅ 4) સારવારમાં સામાન્ય રીતે ડોક્ટર ની સલાહ મુજબ
👉 ખંજવાળ/લાલાશ માટે લગાવવાની ક્રીમ
👉 ટેબ્લેટ
👉 અને મોઈશ્ચરાઈઝર + સનસ્ક્રીન (ડાઘ ઓછા રહે માટે)

🛟 ભવિષ્ય માટે મહત્વનું

📝 1) જે દવા શંકાસ્પદ છે તેનું નામ લખીને સાચવો
📝 2) આગળથી કોઈપણ ડૉક્ટરને આ રિએક્શન વિશે પહેલેથી જણાવો
📝 3) દવા બંધ થયા પછી પણ ડાઘ થોડા સમય રહે — આ સામાન્ય છે

🔴(8) દવા લીધા પછી કાંખ–જાંઘની વચ્ચે–ચામડીના વળાંકમાં થતો સમાન લાલ રેશ.SDRIFE (Symmetrical Drug-Related Intertriginous and Flexural Exanthema)

(ફ્લેક્સર/ફોલ્ડ્સમાં દવા એલર્જી રેશ — “બેબૂન સિન્ડ્રોમ” તરીકે પણ ઓળખાય છે)

કેટલીક દવા લીધા પછી શરીરના વળાંકવાળા ભાગોમાં—
કાંખ, જાંઘની વચ્ચે (ગોઇન), નિતંબ/મળદ્વાર આસપાસ, છાતી નીચે, ગળા ના વળાંકમાં , હાથ/ઘૂંટણના વળાંક—
અચાનક ચોખ્ખા સીમાવાળો લાલ રેશ દેખાય છે.

⏱️ ક્યારે થાય છે? (Timeline)

👉 દવા લીધા પછી થોડા કલાકમાં અથવા 1–3 દિવસમાં
👉 એ જ દવા ફરી લેવાય તો રેશ ઝડપી અને વધારે થઈ શકે

✅ સામાન્ય લક્ષણો

👉 રેશ બંને બાજુ સરખો (જેમ કે બંને કાંખમાં, બંને ગોઇનમાં)
👉 લાલાશ ચોખ્ખી સીમાવાળી (well-defined margin)
👉 બળતરા/ખંજવાળ થઈ શકે
👇સામાન્ય રીતે તાવ, શરીર તૂટવું, અંદરના અંગોની સમસ્યા નથી
👉 એટલે જો માત્ર ફોલ્ડ્સમાં સમાન લાલ રેશ હોય અને તાવ ન હોય, તો SDRIFE શક્યતા રહે છે.

💊 કઈ દવાઓથી થાય છે? (Common + Uncommon examples)

⚠️ કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે. નીચેની દવાઓમાં વધારે જોવા મળે છે:
A) એન્ટિબાયોટિક્સ (સૌથી સામાન્ય)
👉 Amoxicillin / Augmentin
👉 Cefixime / Cefuroxime / Ceftriaxone (cephalosporins)
👉 ક્યારેક અન્ય antibiotics પણ
B) પેઇન કિલર્સ (NSAIDs)
👉 Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, Aceclofenac વગેરે
C) અન્ય (ઓછું પરંતુ શક્ય)
👉 CT/MRI માં અપાતું contrast dye
👉 કેટલાક BP ની દવાઓ (rare)
👉 Paracetamol (દુર્લભ, પણ થઈ શકે)
👉 કેટલીક antifungal – Itraconazole દવાઓ (rare)
👉 અન્ય injections/દવાઓ પણ (rare)

✅ દર્દી માટે સૂચનાઓ (Instructions)

✅ શું કરવું
1️⃣ ડૉક્ટરને બતાવો અને તમે લીધેલી બધી દવાઓની યાદી આપો
☑️ પ્રિસ્ક્રિપ્શન, OTC painkiller, કોલ્ડ-કફ સિરપ
☑️ આયુર્વેદિક/હર્બલ/સપ્લિમેન્ટ—બધું
2️⃣ ડૉક્ટર કહે તો શંકાસ્પદ દવા બંધ/બદલવી
3️⃣ ડૉક્ટર ના કહ્યા મુજબ લગાવવાની ક્રીમ (anti-inflammatory) અને જરૂર હોય તો ખંજવાળની ટેબ્લેટ
ઘરેથી કાળજી:
4️⃣ કોટન કપડાં, વિસ્તાર સૂકો રાખો
5️⃣ ગરમ પાણી/કઠોર સોપ/પરફ્યુમવાળા પ્રોડક્ટ્સ ટાળો
6️⃣ ઘર્ષણ (friction) ઓછું કરો
❌ શું ન કરવું
❌ પોતાની રીતે ઘણી બધી ક્રીમ (સ્ટેરોઇડ+એન્ટિફંગલ કોમ્બો) લાંબા સમય સુધી લગાવવી
❌ પોતાની રીતે જરૂરી દવાઓ (BP/ડાયાબિટીસ) અચાનક બંધ કરવી

⏳ કેટલા દિવસમાં ઠીક થાય?

કારણ બનેલી દવા બંધ થાય અને સારવાર મળે તો સામાન્ય રીતે:
✅ થોડા દિવસમાં સુધારો
✅ 1–2 અઠવાડિયામાં મોટાભાગે ઠીક
✅ ક્યારેક થોડો સમય હળવી કાળાશ રહી શકે

📝 ભવિષ્ય માટે મહત્વનું

✅ કારણ બનેલી દવાનો નામ નોધી રાખો
✅ મોબાઈલમાં “Drug Allergy / SDRIFE” તરીકે સેવ કરો
✅ આગળથી કોઈ પણ ડૉક્ટરને પહેલેથી જણાવો
✅ એ જ દવા ફરી લેવાય તો રેશ ફરી થઈ શકે છે

💉💊(9)દવા પછી થતો “સીરમ સિકનેસ”.Serum Sickness / Serum Sickness-like Reaction (SSLR)

👉 કેટલાક લોકોમાં દવા/ઇન્જેક્શન લીધા પછી
રેશ + તાવ + સાંધામાં દુખાવો/સોજો સાથે બીમારી જેવી હાલત થાય.

👉 પ્રથમ વખત દવા/ઇન્જેક્શન લીધા પછી સામાન્ય રીતે 7 થી 21 દિવસમાં થાય છે. એ જ દવા ફરી લેવાય તો 1–3 દિવસમાં પણ થઈ શકે
👉 આજ જેવી સ્થિતિ ઘણા દર્દીઓમાં Serum sickness-like reaction (SSLR) તરીકે પણ જોવા મળે છે (દેખાવ સમાન, પણ સામાન્ય રીતે ઓછું ગંભીર).

👀 મુખ્ય લક્ષણો (Symptoms)

✅ ચામડી પર
લાલ ચાંટા/દાણા જેવા રેશ
અથવા ચાકા-ચાકા દાણા (hives) જેવી એલર્જી
ખંજવાળ થઈ શકે
✅ શરીરમાં
તાવ, શરીર તૂટવું
સાંધામાં દુખાવો/સોજો (ઘૂંટણ, એડી, હાથની કળી વગેરે)
ક્યારેક ગળા/કાંખ/જાંઘમાં ગાંઠ (લિમ્ફ નોડ) ફૂલવી
⚠️ ક્યારેક (ઓછું પરંતુ મહત્વનું)
હાથ-પગમાં સોજો
પેશાબમાં બળતરા/રંગ બદલાવ (કિડની અસરની શક્યતા—ડૉક્ટર તપાસ જરૂરી)

💊 કઈ દવાઓ/ઇન્જેક્શનથી થઈ શકે? (Common examples)

⚠️ કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પરંતુ નીચેના કારણો વધારે જોવા મળે છે:
A) એન્ટિબાયોટિક્સ
☑️ Amoxicillin / Augmentin
☑️ કેટલીક Cephalosporin દવાઓ (જેમ કે Cefaclor, Cefixime વગેરે)
☑️ Cotrimoxazole (ક્યારેક)
B) ઇન્જેક્શન/એન્ટી-ટોક્સિન/એન્ટી-વેનમ
☑️ સાપ/વિચ્છુના ડંખમાં અપાતું anti-venom
☑️ કેટલાક anti-toxin injections (rare)
C) કેટલાક Biologic / ખાસ ઇન્જેક્શન
અમુક લાંબા સમયની ખાસ સારવારમાં (rare)

⏳ કેટલા દિવસમાં ઠીક થાય?

કારણ બનેલી દવા બંધ અને યોગ્ય સારવાર પછી મોટા ભાગે
✅ 1–2 અઠવાડિયામાં સુધારો જોવા મળે છે.
કેટલાંક દર્દીમાં થોડા દિવસ સુધી ફરી વધઘટ પણ થઈ શકે—ફોલો-અપ જરૂરી.

🩸💊(10) દવા કારણે થતો વાસ્ક્યુલાઈટિસ(Drug-Induced Vasculitis)

કેટલીક દવાઓ(અથવા ક્યારેક ચેપ પછી) શરીરમાં “એલર્જી જેવી” પ્રતિક્રિયા ઊભી કરે છે અને ચામડીની નાની રક્તવાહિનીઓમાં સોજો આવે છે.
તેના કારણે રક્તવાહિનીમાંથી લોહીના સૂક્ષ્મ કણ બહાર આવે અને ચામડી પર:
🔸 લાલ-જાંબલી દાગ/દાણા (પુરપુરા)
🔸 ક્યારેક બળતરા/દુખાવો
🔸 અને ક્યારેક સોજો/ફોફા
દેખાઈ શકે છે.

⏱️ ક્યારે થાય છે? (Timeline)

👉 નવી દવા શરૂ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે 7 થી 21 દિવસમાં
👉 ક્યારેક 1–2 મહિના સુધી પણ મોડું શરૂ થઈ શકે
👉 એ જ દવા ફરી લેવાય તો ઝડપી (1–3 દિવસમાં) પણ થઈ શકે
👉 એટલે “દવા લીધા પછી થોડા દિવસો/અઠવાડિયા બાદ” પગ પર દાગ આવે તો તેને અવગણશો નહિ.

👀 કેવી રીતે ઓળખશો? (લક્ષણો)

✅ સૌથી સામાન્ય લક્ષણ (પગ પર)
👉 પગના પિંડી/એડી/ટાંકીઓ પાસે લાલ-જાંબલી નાના ડાઘ, દાણા 👉ડાઘ દાણાઘણા વખત દાણા થોડા ઉઠેલા લાગશે (palpable)
👉 મહત્વની વાત: આ દાગ દબાવવાથી ફિક્કા નથી પડતા (non-blanching)
👉 ખંજવાળ કરતાં ઘણી વખત બળતરા/દુખાવો વધારે
✅ અન્ય શક્ય લક્ષણો
👉 પગમાં સોજો
👉 નાના ફોફા/છાલા
👉 ક્યારેક ઘા/અલ્સર (ઓછું, પરંતુ ગંભીર)
👉 સાંધામાં દુખાવો, હળવો તાવ (ક્યારેક)

💊 કઈ દવાઓથી થઈ શકે? (Common + Uncommon examples)

⚠️ કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પરંતુ નીચેની દવાઓમાં વધારે જોવા મળે છે:

A) એન્ટિબાયોટિક્સ (ખાસ કરીને તાવ/ચેપમાં લેવાતી)
☑️ Amoxicillin / Augmentin
☑️ Cefixime / Ceftriaxone / Cefuroxime (Cephalosporins)
☑️ Cotrimoxazole (સલ્ફા દવા)
☑️ Ciprofloxacin / Levofloxacin વગેરે
B) પેઇન કિલર્સ (NSAIDs)
☑️ Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, Aceclofenac વગેરે
C) અન્ય (ઓછું પરંતુ શક્ય)
☑️ અમુક “hydralazine ”/BP દવાઓ
☑️ કેટલીક લાંબા સમયની દવાઓ (TB વગેરે)
☑️ કેટલીક injection/contrast dye (CT/MRI)
☑️ આયુર્વેદિક/હર્બલ/સપ્લિમેન્ટ પણ ક્યારેક
✅ એટલે ડૉક્ટરને બધું જણાવો: પ્રિસ્ક્રિપ્શન + OTC + હર્બલ.

🧪 તપાસ

A) ત્વચા બાયોપ્સી (વહેલી)

જખમ શરૂ થયાના 24-48 કલાકની અંદર બાયોપ્સી કરવાથી નિદાન શકયતા વધે છે. બે નમૂના. (1)નિયમિત હિસ્ટોલોજી (H&E) માટે(2)ડાયરેક્ટ ઇમ્યુનોફ્લોરોસેન્સ (DIF) માટે (ઘણીવાર નવા જખમથી શ્રેષ્ઠ; વહેલા કરવામાં આવે ત્યારે DIF ઉપજ વધારે હોય છે)..

(B) CBC(બ્લડ કાઉન્ટ)
ESR/CRP (સોજાનું પ્રમાણ), C3, C4, ANA, HBV, HCV, HIV, CRYOGLOBULINS
કિડની ટેસ્ટ + યુરિન ટેસ્ટ (પેશાબમાં લોહી/પ્રોટીન છે?)
લીવર ટેસ્ટ અને બીજા જરૂરી

🆘 ક્યારે તાત્કાલિક હોસ્પિટલ જવું? (Danger signs)

નીચેના લક્ષણો ગંભીર હોઈ શકે છે: 🚨 પગ પર ઝડપથી વધતા કાળા દાગ/ઘા
🚨 મોટા ફોફા, બહુ દુખાવો
🚨 તાવ વધારે, ખૂબ કમજોરી
🚨 પેશાબમાં લોહી, પેશાબ ઓછો થવો
🚨 પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, ઉલ્ટી, કાળો સ્ટૂલ
🚨 શ્વાસમાં તકલીફ / ખાંસીમાં લોહી
➡️ આવા લક્ષણોમાં તાત્કાલિક હોસ્પિટલ જરૂરી.

⏳ કેટલા દિવસમાં ઠીક થાય?

કારણ બનેલી દવા બંધ અને યોગ્ય સારવારથી મોટાભાગે
✅ 1–3 અઠવાડિયામાં સુધારો
ક્યારેક થોડા સમય સુધી ભૂરા ડાઘ રહી શકે છે—એ ધીમે ધીમે ઓછા થાય.

🔥(11) દવા કારણે થતો એરિથ્રોડર્મા(Drug-Induced Erythroderma / Exfoliative Dermatitis)

⚠️ એરિથ્રોડર્મા એટલે શરીરના લગભગ બધાં ભાગમાં (90%થી વધુ) લાલાશ થવી.ઘણી વખત સાથે ચામડી સૂકી થઈને છાલ ઉતરવી (peeling/scaling) પણ થાય છે.દવા કારણે થાય તો તેને Drug-induced erythroderma કહે છે.

🟣 આ સ્થિતિમાં શરીરની ચામડી “બેરિયર” તરીકે સારી રીતે કામ કરી શકતી નથી, એટલે પાણી, સોડીયમ ઘટવું ,શરીર નું ઠંડા/ગરમ નું સંતુલન ન રહે, ઇન્ફેક્શનનો ખતરો વધી શકે.

🟢 ક્યારે થાય છે? (Timeline)

🟢 નવી દવા શરૂ કર્યા પછી સામાન્ય રીતે
✅ થોડા દિવસથી લઈને કેટલાક અઠવાડિયામાં થઈ શકે છે.
🟢 એ જ દવા ફરી લેવાય તો
✅ રિએક્શન ઝડપી પણ થઈ શકે છે.

🔵 લક્ષણો કેવી રીતે દેખાય છે?

🔵 ચામડી પર
✅ આખા શરીરમાં લાલાશ (સૂર્યદાઝ્યા જેવી)
✅ ખંજવાળ, બળતરા, ચામડીમાં તાણ
✅ સૂકી ચામડી અને છાલ ઉતરવી (ક્યારેક મોડે શરૂ થાય)
✅ ક્યારેક હાથ-પગમાં સોજો
🟡 શરીરમાં
✅ થાક, કંપન/ઠંડ લાગે
✅ ક્યારેક હળવો તાવ
✅ ગંભીર કેસમાં પાણી ઓછું થવું (ડિહાઇડ્રેશન)

🟠 કઈ દવાઓથી થઈ શકે? (Common examples)

🟠 કોઈ પણ દવા કારણ બની શકે, પરંતુ સામાન્ય રીતે નીચેની દવાઓમાં વધારે જોવા મળે છે:
🟠 એન્ટિબાયોટિક્સ
✅ Amoxicillin / Augmentin
✅ Cefixime / Ceftriaxone જેવી cephalosporins
✅ Cotrimoxazole (સલ્ફા દવા)
✅ Ciprofloxacin / Levofloxacin વગેરે
🟠 ફિટ્સ/નસની દવાઓ
✅ Carbamazepine, Phenytoin, Lamotrigine વગેરે
🟠 પેઇન કિલર્સ (NSAIDs)
✅ Diclofenac, Ibuprofen, Naproxen, Aceclofenac વગેરે
🟠 BP ની કેટલીક દવાઓ
✅ ACE inhibitors જેવી કેટલીક દવાઓ (ક્યારેક)
🟠 અન્ય
✅ TB જેવી લાંબા સમયની કેટલીક દવાઓ, ઇન્જેક્શન/હર્બલ/OTC દવાઓ પણ ક્યારેક કારણ બની શકે.

🔴 ક્યારે ઇમરજન્સી/હોસ્પિટલ જરૂરી? (Danger signs)

🔴 નીચેના લક્ષણો હોય તો મોડું ન કરો: 🔴 ખૂબ તાવ/ખૂબ કમજોરી
🔴 શ્વાસમાં તકલીફ, ચક્કર, બેહોશી
🔴 મોં/આંખ/ગુપ્તાંગમાં ઘા
🔴 છાલા પડે અથવા ચામડી ઉતરવા લાગે (burn જેવી)
🔴 પાણી બહુ ઓછું પીવાય/ડિહાઇડ્રેશન
➡️ આ સ્થિતિમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ થવાની જરૂર પડી શકે છે.

🟢 કેટલા દિવસમાં ઠીક થાય?

🟢 કારણ બનેલી દવા બંધ અને યોગ્ય સારવાર પછી
✅ ઘણા દર્દીમાં 1–3 અઠવાડિયામાં સુધારો
✅ ક્યારેક સંપૂર્ણ ઠીક થવામાં થોડો વધુ સમય લાગી શકે છે.

12