ATOPIC DERMATITIS

    

🌿 એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ (ATOPIC DERMATITIS)   

આ એક ખરજવા નો પ્રકાર છે. આ રોગ ના દર્દી નું લોહી ખૂબજ એલર્જી વાળું હોય છે.તે એક Chronic inflammatory  ત્વચા રોગ છે, પરિણામે બીમારી લાંબી ચાલે છે. હું તેને લોહી નું ખરજવું કહું છું. જે વિશ્વભરના લાખો લોકોને અસર કરે છે. 

 તે ઘણીવાર બાળપણમાં શરૂ થાય છે, પરંતુ તે પુખ્તાવસ્થામાં પણ થઈ શકે છે.

🟢 એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ ના લક્ષણો

:(૧) તીવ્ર ખંજવાળ: એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ ના દર્દી ને ખૂબ ખંજવાળ આવે  છે, જે ચામડી પર scratching અને ત્વચાને વધુ નુકસાન તરફ દોરી શકે છે.

(૨) લાલ, શુષ્ક અને સોજાવાળી ત્વચા: અસરગ્રસ્ત ચામડી પર સામાન્ય રીતે લાલાશ,સોજો,અને શુષ્કતા દેખાય છે, જે રફ, જાડી અને સામાન્ય ફોતરી વાળી પણ દેખાય છે. 

(૩) તિરાડ અને પાણી ઝરતી ત્વચા: ગંભીર કિસ્સાઓમાં ત્વચામાં તિરાડ પડી શકે છે અને પ્રવાહી નીકળી શકે છે, જે તેને ચેપ માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.

(૪) જગ્યા તે સામાન્ય રીતે ચહેરા, ગળા, હાથ, પગ, કોણીની અંદર (cubital fossa) અને ઘૂંટણની પાછળ(popliteal fossa) થાય છે.  જો કે, તે શરીરના અન્ય ભાગોમાં પણ થઈ શકે છે.

🟢 એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ થવા નું કારણ 

એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ નું ચોક્કસ કારણ સંપૂર્ણપણે સમજી શકાયું નથી, પરંતુ એવું માનવામાં આવે છે કે તે આનુવંશિક, પર્યાવરણીય અને રોગપ્રતિકારક તંત્રના પરિબળોના સંયોજનને કારણે થાય છે.ઘણી વખત માતા પિતા માં એલર્જી ની શરદી, શ્ર્વાસ અને ચામડી ની એલર્જી ની બીમારી જોવા મળે છે.

🟢 એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ ને વધારતા (aggravating) કારણો 

(૧) એલર્જન: ધૂળની જીવાત, પાલતુ પ્રાણી ની રુવાંટી , પરાગ રજ અને અમુક ખોરાક 

(૨) ખોરાક માં બદામ, દૂધ અને ઘઉં સહિતના અમુક ખોરાક inflammation પેદા કરતા ટી સેલ(T cells) અને ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન-ઇ(IGE) ના ઉત્પાદન ને ઉત્તેજિત કરી શકે છે.  અન્ય ખાદ્યપદાર્થો માં ઈંડા, ડેરી પ્રોડક્ટ, સોયા, સાઇટ્સ ફળો જેવા કે મોસંબી, દ્રાક્ષ અને લીંબુ વગેરે, ટામેટાં, ગ્લુટેન, લવિંગ, તજ અને વેનીલા નો પણ સમાવેશ થાય છે.

(૩) કેમિકલ : કઠોર રસાયણો, સાબુ, ડિટર્જન્ટ અથવા સુગંધિત દ્રવ્યો 

(૪) આબોહવા અને હવામાન: શુષ્ક, ઠંડુ હવામાન શુષ્ક ત્વચા તરફ દોરી શકે છે અને લક્ષણોમાં વધારો કરી શકે છે. અતિશય ગરમી અને પરસેવો પણ લક્ષણો વધારે છે. મર્યાદિત તડકો ફાયદો કરે પણ તેના લેવા થી થતી ગરમી અને પરસેવો રોગ વધારે છે. 

(૫) ચામડી પર s aureus નામના બેક્ટેરિયા નું ઇન્ફેક્શન (જે બહાર થી દેખાતું નથી) પણ રોગ નો વધારો કરે છે. 

(૬) માનસિક તણાવ: ભાવનાત્મક તાણ રોગ ને વધુ ખરાબ કરી શકે છે

🟢 સારવાર અને સલાહ          

 (૧) ઇમોલિયન્ટ્સ અને મોઇશ્શ્ચુરાઇઝર્સ: નિયમિતપણે ઇમોલિયન્ટ્સ અથવા મોઇશ્ચુરાઇઝિંગ ક્રીમ લગાવવાથી ત્વચાને હાઇડ્રેટ રાખવામાં મદદ મળે છે અને શુષ્કતા ઓછી થાય છે.ચામડી ને સુકી ન થવા દો. નારિયેળ તેલ જરૂરિયાત મુજબ લગાવી શકાય.

(૨) જીવનશૈલી આયોજન : ટ્રિગર્સ ટાળવા, હળવા સાબુ અને ડિટર્જન્ટનો ઉપયોગ કરવો, યોગ્ય સ્વચ્છતા જાળવવી, ધૂળ અને ડસ્ટ થી બચવું. નરમ, ખુલ્લા સુતરાઉ કપડાં પહેરવા. પ્રાણાયામ અને મેડીટેશન કરો. અતિશય ગરમી અને પરસેવા થી ચામડી ને બચાવો.   

(૩) ખોરાક ની સલાહ                                  

એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ વધારતા અગાઉ જણાવેલ ખોરાક ટાળો. 

નિયમિત ખોરાક સાથે નીચેનો ખોરાક લો 

(અ) સફરજન, બ્લૂબેરી, ચેરી, સ્પિનચ અને કેળા જેવા ક્વેર્સેટિન(quercetin) ધરાવતા ખોરાકમાં શક્તિશાળી એન્ટીઑકિસડન્ટ ગુણધર્મો છે જે inflammation ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.

(બ) પ્રોબાયોટીક્સ એ એક પ્રકારનું ફાયદાકારક બેક્ટેરિયા છે,તે એલર્જિક અતિસંવેદનશીલતા પ્રતિક્રિયાને નિયંત્રિત કરવામાં ફાળો આપે છે .આ પ્રોબાયોટિક્સ એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ ના inflammation ને ઘટાડવા  માં મદદરૂપ હોવાનું માનવામાં આવે છે.  જેમ કે દહીં, અથાણું,  છાશ, ઈડલી, ઢોસા, ઢોકળા. 

(ક) ફ્લેવોનોઈડથી સમૃદ્ધ ખોરાક પણ inflammation સામે લડવામાં મદદ કરે છે, તેથી તે એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ પીડિત લોકો માટે સારા છે.  તેમાં સફરજન, બ્રોકોલી, ચેરી, પાલકનો સમાવેશ થાય છે.

(ખ) નોન વેજિટેરિયન લોકો માટે સૅલ્મોન, રોહુ, ટુના, આલ્બેકોર જેવી માછલીઓ ઓમેગા-3 ફેટી એસિડથી ભરપૂર હોય છે, જે શરીરમાં Inflammation સામે લડવા માટે જાણીતી છે, તેથી તેમને એટોપિક દર્દીઓના આહારમાં સામેલ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. વેજિટેરિયન લોકો વેજ સોર્સ ધરાવતી ઓમેગા 3 ફેટી એસીડ ની કેપ્શુલ લઈ શકે છે.

આ દર્દી ઓ માં સામાન્ય રીતે serum IGE level વધારે જોવા મળે છે. 

(૪) મેડિકલ સારવાર. સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉકટર ની સલાહ મુજબ સારવાર.

અગાઉ જણાવેલ કાળજી સાથે ઓછી માત્રા ના રોગ ના દર્દી ને નોર્મલ ડોઝ ની દવા અને વધારે માત્રા ના દર્દી ને ઉંચા ડોઝ ની દવા ની જરૂર પડે છે. દવા નો કોર્સ જરુરિયાત પ્રમાણે ટૂંકો કે લાંબો ચલાવવો પડે છે. માટે ડૉકટર ની સલાહ વગર દવા બંધ કરવી નહીં.

🟢 તપાસ (Investigations)

👉Serum ige

👉Allergic test where indicated

🌈 દર્દીઓ માટે અંતિમ સંદેશ

એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ એક લાંબી ચાલતી બીમારી છે, પરંતુ યોગ્ય કાળજી, નિયમિત સારવાર અને જીવનશૈલીમાં ફેરફારથી દર્દીઓ રોગને ખૂબ સારી રીતે કન્ટ્રોલમાં રાખી શકે છે અને પ્રમાણમાં સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે.

સમજ + ધીરજ + નિયમિત કાળજી = એટોપિક ડર્મેટાઈટીસ પર કાબૂ

🌿 एटोपिक डर्मेटाइटिस

यह एक प्रकार का एक्ज़िमा (खरजवा) है। इस रोग के मरीज का रक्त अत्यधिक एलर्जी प्रवृत्ति वाला होता है। यह एक क्रॉनिक इंफ्लेमेटरी त्वचा रोग है, इसलिए यह बीमारी लंबे समय तक चलती है। मैं इसे “खून का खरजवा” कहता हूँ। यह दुनिया भर में लाखों लोगों को प्रभावित करता है।
यह रोग अक्सर बचपन में शुरू होता है, लेकिन यह वयस्क अवस्था में भी हो सकता है।

🔴 लक्षण

(1) तीव्र खुजली:
एटोपिक डर्मेटाइटिस के मरीज को बहुत अधिक खुजली होती है, जिससे त्वचा को बार-बार खरोंचने की आदत पड़ती है और त्वचा को अधिक नुकसान पहुँचता है।
(2) लाल, शुष्क और सूजी हुई त्वचा:
प्रभावित त्वचा पर आमतौर पर लालिमा, सूजन और सूखापन दिखाई देता है। त्वचा खुरदरी, मोटी और सामान्यतः पपड़ीदार भी लग सकती है।
(3) दरारें और पानी रिसने वाली त्वचा:
गंभीर मामलों में त्वचा में दरारें पड़ सकती हैं और द्रव निकल सकता है, जिससे संक्रमण का खतरा बढ़ जाता है।
(4) प्रभावित स्थान:
यह रोग सामान्यतः चेहरे, गर्दन, हाथ-पैर, कोहनी के अंदरूनी हिस्से (cubital fossa) और घुटनों के पीछे (popliteal fossa) में होता है, हालांकि यह शरीर के अन्य भागों में भी हो सकता है।

🔴 एटोपिक डर्मेटाइटिस होने के कारण:

एटोपिक डर्मेटाइटिस का सटीक कारण पूरी तरह से ज्ञात नहीं है, लेकिन माना जाता है कि यह आनुवंशिक, पर्यावरणीय और प्रतिरक्षा तंत्र (immune system) से जुड़े कारकों के संयुक्त प्रभाव से होता है।
अक्सर माता-पिता में एलर्जिक सर्दी, अस्थमा या त्वचा की एलर्जी का इतिहास पाया जाता है।

🔴 एटोपिक डर्मेटाइटिस को बढ़ाने वाले कारण (Aggravating factors):

(1) एलर्जन:
धूल के कण, पालतू जानवरों के बाल, परागकण और कुछ खाद्य पदार्थ।
(2) खाद्य पदार्थ:
बादाम, दूध और गेहूँ जैसे कुछ खाद्य पदार्थ सूजन (inflammation) पैदा करने वाले टी-सेल (T-cells) और इम्युनोग्लोबुलिन-E (IgE) के उत्पादन को बढ़ा सकते हैं।
अन्य खाद्य पदार्थों में अंडा, डेयरी उत्पाद, सोया, साइट्रस फल (जैसे मौसंबी, अंगूर, नींबू), टमाटर, ग्लूटेन, लौंग, दालचीनी और वनीला शामिल हैं।
(3) केमिकल्स:
कठोर रसायन, साबुन, डिटर्जेंट और सुगंधित पदार्थ।
(4) मौसम और वातावरण:
शुष्क और ठंडा मौसम त्वचा को अधिक सूखा बना देता है और लक्षण बढ़ा सकता है। अत्यधिक गर्मी और पसीना भी लक्षणों को बढ़ाते हैं। सीमित धूप लाभदायक होती है, लेकिन उससे उत्पन्न गर्मी और पसीना रोग को बढ़ा सकता है।
(5) त्वचा पर Staphylococcus aureus बैक्टीरिया का संक्रमण:
यह संक्रमण बाहर से दिखाई न देने पर भी रोग को बढ़ा सकता है।
(6) मानसिक तनाव:
भावनात्मक तनाव इस रोग को अधिक गंभीर बना सकता है।

🔴 उपचार और सलाह:

(1) इमोलिएंट्स और मॉइस्चराइज़र:
नियमित रूप से इमोलिएंट्स या मॉइस्चराइजिंग क्रीम लगाने से त्वचा में नमी बनी रहती है और सूखापन कम होता है। त्वचा को सूखने न दें। आवश्यकता अनुसार नारियल तेल लगाया जा सकता है।
(2) जीवनशैली में बदलाव:
ट्रिगर्स से बचें, हल्के साबुन और डिटर्जेंट का उपयोग करें, अच्छी स्वच्छता बनाए रखें, धूल-मिट्टी से बचें। नरम, ढीले सूती कपड़े पहनें। प्राणायाम और ध्यान करें। अत्यधिक गर्मी और पसीने से त्वचा को बचाएँ।
(3) आहार संबंधी सलाह
HETA SKIN CLINIC
एटोपिक डर्मेटाइटिस को बढ़ाने वाले ऊपर बताए गए खाद्य पदार्थों से बचें।
नियमित आहार के साथ निम्नलिखित खाद्य पदार्थ शामिल करें:
(क) क्वेर्सेटिन (Quercetin) युक्त खाद्य पदार्थ:
सेब, ब्लूबेरी, चेरी, पालक और केला। इनमें शक्तिशाली एंटीऑक्सीडेंट गुण होते हैं जो सूजन कम करने में मदद करते हैं।
(ख) प्रोबायोटिक्स:
ये लाभकारी बैक्टीरिया होते हैं जो एलर्जिक अतिसंवेदनशीलता प्रतिक्रिया को नियंत्रित करने में मदद करते हैं। माना जाता है कि ये एटोपिक डर्मेटाइटिस की सूजन को कम करने में सहायक होते हैं।
जैसे – दही, अचार, छाछ, इडली, डोसा, ढोकला।
(ग) फ्लेवोनॉयड से भरपूर खाद्य पदार्थ:
ये भी सूजन से लड़ने में मदद करते हैं। इनमें सेब, ब्रोकली, चेरी और पालक शामिल हैं।
(घ) नॉन-वेजिटेरियन लोगों के लिए:
सैल्मन, रोहू, टूना, अल्बाकोर जैसी मछलियाँ ओमेगा-3 फैटी एसिड से भरपूर होती हैं, जो शरीर में सूजन के खिलाफ लड़ने में मदद करती हैं।
शाकाहारी लोग वेज स्रोत से बनी ओमेगा-3 फैटी एसिड की कैप्सूल ले सकते हैं।
🔴 जाँच (Investigations):
इन मरीजों में सामान्यतः Serum IgE level बढ़ा हुआ पाया जाता है।
(4) मेडिकल उपचार:
विशेषज्ञ डॉक्टर की सलाह अनुसार उपचार किया जाता है।
ऊपर बताई गई देखभाल के साथ, हल्के रोगियों को सामान्य डोज़ की दवाओं की आवश्यकता होती है, जबकि गंभीर रोगियों को अधिक डोज़ की दवाएँ दी जाती हैं।
दवा का कोर्स आवश्यकता अनुसार छोटा या लंबा हो सकता है। इसलिए डॉक्टर की सलाह के बिना दवा बंद न करें।
हालाँकि एटोपिक डर्मेटाइटिस एक लंबी अवधि तक चलने वाली बीमारी है, फिर भी बहुत से लोग उचित देखभाल और सही उपचार से अपने लक्षणों को प्रभावी रूप से नियंत्रित कर सकते हैं और लगभग सामान्य जीवन जी सकते हैं।